مراتب وجود و جایگاه اعتبارات در فلسفه

فَعلَیکَ أن تَدفَع َبِهذا عاراً ... پس بر شما باد اینکه به‌واسطۀ این مسئله که وجود دارای مراتب مختلفی هست، با این دلیل آن عاری را که توهم کرده‌اند آن کسانی که قاسر هستند از اینکه به غایات انظار و به نهایات افکار برسند آمده‌اند این عار را متوجه اولیاء حکمت و ائمۀ علم کرده‌اند [دفع کنید].

وَ تُمیطُ بِه الأذى ... و دفع أذیٰ کنید از راه سلاکی که اینها می‌خواهند طریق حق را بپمایند. آن چیست؟

و هو أنَّهم عَرَّفوا الحِکمَةَ بِأنَّها عِلمٌ بِأحوالِ الموجوداتِ الخارجیة على ما هی علیها فی الواقع و عَدّوا مِن جُملَةِ الحِکمَةِ مَعرِفَةَ أحوالِ المعقولاتِ الثانیة و الأحوالِ المَقولاتِ السَبعةِ النِّسبیّةِ بأن تُذَکِّر ما أصَلناه‌ مِن أنَّ الوجودَ لِکُلِّ شی‌ءٍ مِنَ الأشیاءِ لَهُ مَرتِبَةٌ خاصة مِن الظّهورِ و درجةٍ مخصوصةٍ مِن الفعلیةِ و الحصولِ.

اولیاء حکمت آمده‌اند حکمت را این‌طور معرفی کرده‌اند به احوال موجودات خارجیه از نقطه‌نظر وجود، امکان، علیت، معلولیت، ‌ربط به ربطیت، محمولیت، موضوعیت و سایر عوارضی که بر موجودات خارجیه حمل می‌شود مثل وجود ذهنی و وجود خارجی، وجود تجردی و امثال‌ذلک، همان‌طوری‌که در واقع این موجودات این‌طوری هستند.

وَ عَدّوا مِن جُملَةِ ... از جملۀ حکمت و علم حکمت، علم به احوال معقولات ثانیه، [مثل] امکان و وجوب و علیت و اینها و احوال مقولات سبعۀ نسبیه را نسبت به این حکمت دانسته‌اند که اضافات، أین، متیٰ و اینها باشد و شما این‌طور جواب بدهید متوجه بشوید تذکر بدهید [آنچه] را که ما برای شما بنا نهادیم؛ وجود برای هر شیء از اشیاء یک مرتبۀ خاص از ظهور و درجۀ مخصوص از فعلیت و حصول را دارد.

وَ غایَةُ المَجدِ و العُلو أن یَکونَ قَیوماً غَنیاً واجباً بِالذّاتِ غَیرَ مُتعلِقُ القِوام بِغیِره أصلاً.¹

بالاترین مرتبۀ از وجود، آن وجود قیوم غنی واجب بالذات است که اصلاً قوامش تعلق به غیر ندارد و در ذات خود غنای محض است و واجب، وجوب ذاتی دارد و وجود فی نفسه و لِنفسه و بِنفسه دارد.