حقیقت خیر و شر در هستی

فإذا تَحقّقَ أنَّ وجودَ کلِّ شَیءٍ هو نَحوُ ظُهورهِ بِإفاضةِ نور ِالوجود عَلیه مِنَ القَیّومِ الواجبِ بِالذّاتِ المُنوّرِ لِلماهیّاتِ و مُخرِجِها مِن ظُلماتِ العَدمِ إلی نورِ الوُجود.

وقتی که این مطلب روشن شد که وجود هر شیئی همان کیفیت ظهور و نحوۀ ظهور آن وجود و شیء است، به افاضۀ نور وجود بر آن شیء از قیوم واجب بالذات که ماهیات را به نور وجود ظاهر می‌کند و از کتم عدم خارج می‌کند و آن ماهیات را به آن افاضه، از ظلمات عدم به نور وجود خارج می‌کند. واقعاً این عبارات، بسیار عبارات عالی‌ای است که مرحوم آخوند در اینجا می‌آورد‌ یعنی انسان در این عبارات متوجه می‌شود که خدا چه قسم و به چه کیفیت در این حقایق عالم خودش را نشان می‌دهد و مردم غافل‌اند و خدا دارد همین‌طور خودش را پایین می‌آورد.

اینکه از افاضۀ نور وجود به ماهیات می‌خورد و ماهیات را از عدم ظاهر می‌کند یعنی چه؟! انسان باید روی این معنا فکر کند. یعنی همان پایین آمده است! همان حقیقت وجود پایین آمده و ظاهر شده و ظهورش به اشیاء مختلف درآمده است، همان است! نه‌اینکه یک جایی نشسته و یک اراده‌ای هم کرده است. خیلی عجیب است چطور می‌شود تصور کرد؟!

دیدگاه مردم نسبت به کیفیت ارادۀ خداوند متعال

در بحث اراده و اینها که پیش می‌آید خلق الله می‌گویند که خدا در اینجا نشسته است و خب خداست و خدا هم هر کاری می‌تواند انجام بدهد؛ اراده می‌کند و آن اراده‌اش چیزی را وجود می‌دهد. حالا چطور ممکن است آن وجود از یک امر عدمی تحقق پیدا کند؟! قائلین به اصالت ماهیت چطور مسئله را تصور می‌کنند؟! چطور ممکن است از یک امر عدمی یک امر خارجی تحقق پیدا کند؟! خدا هم نمی‌تواند، نه حتی بندۀ خدا، بلکه خدا هم نمی‌تواند بدون اعمال رویه امر عدم را مبدل به امر وجود کند؛ یعنی بدون اینکه یک حقیقتی بیاید و در خارج مبدِل باشد. اگر قرار باشد آن حقیقت بیاید، آن حقیقت از کجا آمده است؟! آن حقیقت از آن ذات نشئت گرفته است. [این افراد] همین‌طور بافته‌اند!