حقیقت خیر و شر در هستی

تلمیذ: ببخشید، بحث در مصادیق وجود نیست که حالا تفکیک قائل بشویم بگوییم که وجود باری تعالی یک وجود محض است، خیر محض است و وجود دارد و سایر وجودات ممکن و امکان و اینهاست، صحبت اصلاً در خود وجود است. یعنی می‌خواهد ثابت کند که حتی وجود باری تعالی... یعنی آنها هم قائل هستند که وجود باری تعالی وجود است. حقیقت ذات خدا را وجود می‌دانند خب می‌خواهیم همین را ثابت بکنیم و مترصد ثابت کردن این هستیم که خود وجود خیر محض است یااینکه مصادیق وجود خیر محض است؟

استاد: آن نتیجه‌ای برای ما ندارد. شما خدا را خیر محض بدانید به ما چه مربوط است؟! خدا در جای خودش خیر محض است. عرض کردم بحث ما کلامی است و اصلاً ریشۀ بحث، بحث کلامی است و آنچه را که در عالم اتفاق می‌افتد در کدام‌یک از دو قسم و دو کفۀ ترازو می‌توانیم قرار بدهیم؟ آیا اشیاء خارجی در کفۀ خیر قرار می‌گیرند؟! در اینکه می‌بینیم مسئله‌ای خیر است، در این مسئله شکی نداریم. در اینکه می‌بینیم یک قضیۀ دیگری شر است در این شکی نداریم. اینکه یک مار شخصی را می‌گزد و می‌میرد می‌گویند: هذا شرٌ! در اینکه مریض یک دوا و دارویی می‌خورد و مرض به صحت مبدّل می‌شود می‌گوییم: هذا الدواء ُخیرٌ! در این شک نداریم. بسیار خب حالا صحبت در این است که این مسئله خیر یک مسئلۀ تأثیرگذاری و یک مسئلۀ علیت و یک مسئلۀ خارجی است؛ شما که قائل هستید بر اینکه وجود اختصاص به خدا دارد و غیر خدا را شامل نمی‌شود چطور در اینجا قائل به خیرات در خارج هستید؟!

تلمیذ: پس مخالفین ما اگر بخواهند وجود را در جایی تصور بکنند، خیر بودن آن را قبول دارند؟

استاد: نه، آن یک بحث دیگر است. ما اصلاً از اول بحث می‌کنیم یعنی دو بحث هست؛ یکی اینکه می‌گوییم: آیا وجود خیر است یا نه؟ ممکن است شخص مخالف بگوید که نه، این وجود خیر نیست؛ ما دو وجود داریم: یک وجود شر داریم و یک وجود خیر! قائلین به یزدان و اهرمن و قائلین به ثنویّت و دو مبدأ، دو وجود قائل هستند نه‌اینکه یک وجود و یک عدم؛ آنکه مربوط به یزدان است داخل در وجود می‌رود و آن افعالی که خلط [اشتباه] است مربوط به اهرمن است. نه‌خیر، آنها به دو خلق خارجی معتقد هستند یعنی زلزله را یک وجود می‌دانند ولی این وجود را وجود مستند به اهرمن می‌دانند! مار و عقرب را یک وجود می‌دانند ـ عدم که نیستند، دست بزنید خب نیشتان می‌زنند ـ معلوم است که این وجود است و تخیل نیست ولی هردو را مستند می‌دانند. لذا از اول گفتند: وجود یَنقسمُ إلی الخیر و الشر؛ الخیرُ یَستَنِدُ إلی یزدان و الشَّرُ یَستَنِدُ إلی أهرمن.