
خیریت وجود و نظام هستی
تحلیل جایگاه شرور و حرکتهای قسری در نظام خلقت
آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به تبیین مبنای عرفانی «خیریت وجود» میپردازند. بحث با تعریف حرکت قسری و تفاوت آن با حرکت طبیعی آغاز میشود تا مشخص شود که چگونه هر موجودی در مسیر کمالی خود، خیر ذاتی دارد. در ادامه، با نقد نگاه سطحی به پدیدههای عالم، این نکته مطرح میشود که خیریت، امری نسبی نیست، بلکه هر موجودی مظهر اسم و صفتی از صفات الهی است و در جایگاه خود، نقشی در نظام احسن خلقت ایفا میکند. استاد با عبور از مثالهای طبیعی و حیوانی، به تحلیل رفتارهای انسانی و تفاوت آن با غرایز حیوانی میپردازند و با تفکیک میان «وعاء وجودی» و «اختیار انسان»، به این پرسش پاسخ میدهند که چرا برخی افعال در نظام هستی مظهر اسماء جلالیه هستند و در عین حال، فاعل آنها مستحق لعن است. این جلسه با تبیین نسبت میان اختیار انسان و تحقق صفات الهی در خارج به پایان میرسد.
خیریت وجود و نظام هستی
9برگشت لعن اشقیاء به اختیار آنها
تلمیذ: این لعنی که میشود منظور این است که یعنی چرا این اسم را به فعلیت رساند؟ اینکه مظهر بوده به این فعلیت رسانده پس این لعن چیست؟
استاد: بگوید که این چرا این کار را کرد؟ ما به ذاتش که کاری نداریم.
تلمیذ: چرا خودش را به یک فعلیت و یک اسمی رسانده است بعد چطور توانسته است آن کار را انجام بدهد. پس این لعن به کجایش و به چه کسی میخورد؟
استاد: این لعن به مسئلۀ اختیارش میخورد. در اینکه این آمده این را اختیار کرده است [لعن میخورد] وگرنه چرا حیوان را لعن نمیکنید؟ چرا اسد را لعن نمیکنید؟ کار اسد چیست؟ کارش درندگی است، ذئب کارش درندگی و افتراس است. بالنسبة به مسئلۀ حیوان، حیوان افتراس میکند. خب شمر هم همین کار را کرد. همان کاری که شمر میکند همان کار را حیوان میکند. ولی میگویید که حیوان زبانبسته، اینکه حیوان زبانبسته میگویید برای چیست؟
بچهها رفته بودند جوجه خریده بودند در خانه [آورده بودند] یک گربه هم از این خانۀ همسایه میآمد هر روز یکی از جوجهها را برمیداشت میخورد! دیگر اینها برای او دام درست کرده بودند و خلاصه میخواستند گربه را بکشند! گفتم که یک وقت این کار را نکنید! گفتند که آقاجان این جوجههای ما را میخورد! گفتم که شما [جوجههایتان را] در قفس بکنید تا نخورد. گربه دارد کار خودش را انجام میدهد و او که نگاه نمیکند به اینکه آیا این جوجه را شما خریدهاید، [اگر بخورد] ناراحت میشوید یا نه، بلکه براساس غریزۀ خودش دارد [کارش را انجام میدهد]. خدا میگوید که آقا روزی تو فعلاً آن هست، اگر رفتی و خوردی [که روزیات بوده است] و اگر روزی تو نباشد میآیند تو را میگیرند و با لنگه کفش میزنند و پرتت میکنند سراغ یک چیز دیگر بروی. پس او گناه نکرده است و گناه انجام نداده است. همۀ مسائل و لعن به اختیار برمیگردد. این ابوبکر اگر با حضرت زهرا و امیرالمؤمنین علیهماالسّلام کاری نداشت که لعنش نمیکردیم. حالا هر آدمی هست در باطن خودش است و خودش و خدای خودش میداند! اما چون دست به اقدام زد ما یقهاش را میگیریم و لعنش میکنیم و تا روز قیامت هم این ملعون و فلان هست.
