نقد مبانی کلامی در مسئله اعاده معدوم

کَأکثرِ أربابِ الجِدالِ بَقیَت مَحجوبةً عَن إدراکِ حَقائقِ الأشیاء الإیمانیةِ عاجزةً عَنِ الوصولِ إلى الله تَعالىٰ و یَفوتُها نَعیمُ الآخرةِ کَما قالَ اللهُ تَعالىٰ:‌ ﴿كَلَّآ إِنَّهُمۡ عَن رَّبِّهِمۡ يَوۡمَئِذٖ لَّمَحۡجُوبُونَ﴾.¹و²

مثل اکثر ارباب جدال از ادراک حقایق اشیاء ایمانیه محجوب واقع می‌ماند و این دیگر اصلاً نمی‌تواند و نمی‌فهمد و آن صفای باطن دیگر در وجودش ازبین رفته است و به‌جای آن فقط معما، مبانی اصولیه، جدل و بحث نشسته است و فقط به‌دنبال حل مشکلات فکری نشسته است و واقعاً هم نعیم آخرت فوت می‌شود. کَما قالَ اللهُ تَعالىٰ: ﴿كَلَّآ إِنَّهُمۡ عَن رَّبِّهِمۡ يَوۡمَئِذٖ لَّمَحۡجُوبُونَ﴾ ایشان دارد این حرف‌ها را برای ما می‌زند ها! واقعاً این حرف‌ها را دارد برای ما می‌گوید.

فَمَن أرادَ أن یَصلَ إلَى مَعرفةِ اللهِ و صِفاتهِ و أفِعالهِ و مَعرفةِ إرسالِ رُسُلهِ و إنزالِ کُتبهِ و کیفیةِ النَّشأةِ الآخرةِ و أحوالِ الإنسانِ بَعدَ المَوتِ و سائرِ أسرارِ المَبدإ و المَعادِ بِعلمِ الکَلامِ و طَریقِ المُناظرةِ فَقَدِ استَسمنَ ذا وَرم.

کسی که می‌خواهد به‌واسطۀ علم کلام و طریق مناظره برود این آدمی که باد کرده است، خیال کرده این آدم چاق است! بابا مشکش پر از باد است در این روغن نیست! این مشک را فوت کرده‌اند و پوست حیوان را باد کرده‌اند و گذاشته‌اند و آویزان کرده‌اند. [می‌گوید که] به‌به! عجب گوسفند چاق خوبی! [اما بعد] می‌بیند اِ اینکه همه‌اش باد بود، خیال کرده این لحم است و در آن روغن هست! اینها خیال می‌کنند، یعنی می‌خواهد بگوید که [هم‌چنین شخصی] براساس باد رفته یعنی به‌دنبال باد رفته است و خودش را به باد سپرده است و هیچ حقیقتی در این وجود ندارد.

وَ إذا جاءَ حینَ أن یَنبسطَ القول فی مَعادِ النفوسِ و کیفیةِ رُجوعِها إلى بارئِها فی العالَمین و وصولها إلى قَیّومِها فی الإقلیمَینِ تَبیَّنَ لَکَ کیفیةُ الحَشرِ الجِسمانی و ارتجاعِ النفوسِ کِلاءةَ الأجسادِ بِإذنِ وَلیِّ الإبداعِ و الإنشاءِ فی المَبدإ و المَعادِ على ما وَردَت بِه السُّنةُ الشَّریفةُ و نَطقَت بهِ ألسنَةُ الشَّریعَة.