بررسی ماهیت قضایای سالبه و سلب نسبت

ممکن است در اینجا به دو صورت مسئله را تصور کنیم؛ یکی اینکه در باب قضیۀ سالبه؛ چه قضیۀ سالبة الموضوع یا قضیۀ سالبة المحمول، منظور ما سلب نسبت بین محمول و موضوع است و کاری نداریم بر اینکه موضوع در خارج هست یا نیست بلکه فقط منظور ما این است که بگوییم: محمول با موضوع نسبت ندارند و محل ادعا و دعوا است. یکی می‌گوید: زید این کار را انجام داد و یکی می‌گوید: عمرو این کار را انجام داد. پیش انسان می‌آیند و انسان می‌گوید: زید این کار را انجام نداده است حالا چه زید در خارج هست و انجام نداده است که من به این کار ندارم یااینکه زید در خارج نیست، اصلاً زیدی نیست تااینکه این کار را انجام داده باشد و من هم به او کاری ندارم. منظور متکلم فقط این است که بگوید: اشتباه نکنید، این کار را عمرو انجام داده است، زید انجام نداده است؛ یعنی اسم آن کسی که انجام داده است عمرو است نه‌اینکه اسمش زید است. ولو اینکه اصلاً زیدی هم در این قوم نباشد! صحبت در آن نیست و مورد بحث از آن نمی‌کند. بحث دربارۀ این است که کنندۀ این عمل و این کار عمرو است و شخص عمرو را پیدا کنید و ببینید کجا پنهان شده است، دنبال زید نگردید! شناسنامه‌ها را که می‌خواهید ببینید، شناسنامه‌ای را ببینید که در آن اسم عمرو است.

من‌باب‌مثال ماشینی تصادف کرده است و نمرۀ پلاک آن را به من می‌دهند. می‌گویم: این نمره این تصادف را نکرده است، حالا این نمره هست و تصادف نکرده یا این نمره نیست [کاری به این ندارم]، دنبال یک نمرۀ دیگر بروید. دنبال یک ماشین با نمرۀ دیگر بگردید و ببینید آن این تصادف را انجام داده یا نداده است! این یک مطلب است که این همین سالبة الموضوع یا سالبة المحمول است که مرحوم آخوند می‌گویند و می‌گویند: این مطلب باعث خلط شده است. یااینکه نه، منظور متکلم این است که بگوید: زید هست و انجام نداده است، این دو حرف است. در وهلۀ اول داریم رفع نسبت بین محمول و موضوع می‌کنیم و در اینجا نه، می‌خواهیم موضوع را اثبات کنیم و بگوییم: زید هست و در عین ‌اینکه هست این کار را انجام نداده است، خیال شما راحت باشد. این قضیه، قضیۀ موجبه می‌شود ولی سالبة المحمول ! به عبارت دیگر همان [قضیۀ] معدوله است.