بررسی ماهیت قضایای سالبه و سلب نسبت

درس چهارصد و سی و هفتم

بحث در رابطی نبودن عدم (6)

أعوذ بالله من الشیطان الرجیم

بسم الله الرحمن الرحیم‌

برگشت سلب به نسبت در قضایای سالبه در کلام مرحوم آخوند

راجع به تتمه‌ای که مرحوم آخوند در اینجا ذکر می‌کنند در جلسۀ قبل مطلبش را عرض کردم، ایشان در اینجا می‌فرمایند: سلب در قضیۀ سالبه به سلب نسبت برمی‌گردد و چون سلب یک معنای عدمی است لذا مادۀ قضیه نمی‌تواند به او تعلق بگیرد که با این کیفیت یعنی ملخص این مسئله، این مطلب را تمام می‌کند. اما راجع به اصل بحث، برگشت بحث به این مطلب است که آیا عدم در خارج وجود دارد یا آنچه که در خارج هست وجود است؟! این ملاک برای مطالبی است که مرحوم آخوند در این فصل بیان کرده‌اند.

تعریف وجود محمولی و وجود رابطی

از آنجایی که در خارج عدم محقق نیست بلکه وجود محقق است بنابراین اگر قرار باشد ربطی بین دو مفهوم وجود داشته باشد باید این ربط، ربط وجودی باشد، نه ربط عدمی! وجود می‌تواند برای قضیه محمول قرار بگیرد که به او وجود محمولی می‌گویند و می‌تواند ربط بین موضوع و محمول باشد که به او وجود رابطی می‌گویند. در مورد اول که وجود، وجود محمولی است مانند زیدٌ موجودٌ، قضیۀ ما قضیۀ بسیطه است که در او فقط ثبوتُ الشَّیء مورد نظر است نه ثبوتُ شیءٍ لِشیءٍ. در قضیۀ زیدٌ موجودٌ، ثبوتُ شیءٍ لِنَفِسه هست یعنی در واقع ثبوتُ شیءٍ است ولی در قضیه‌ای که وجود رابط در آنجا باشد مانند زیدٌ کاتبٌ، در آنجا وصفِ متغایر با موضوع بر موضوع به‌واسطۀ وجود که وجود رابطی است و انتساب محمول با موضوع را اثبات می‌کند حمل می‌شود.

وجود موضوع و محمول در موجبۀ بسیطه بنا بر نظر متقدمین

بنابراین طبق فرمایش مرحوم آخوند، البته بنا بر نظر متقدمین در موجبۀ بسیطه دو چیز بیشتر وجود ندارد؛ یکی موضوع است و یکی محمول، و همان ثبوت محمول برای موضوع در اینجا مورد نظر است و نسبتی در اینجا نیست. بنا بر رأی متأخرین در اینجا چهار چیز وجود دارد؛ موضوع، محمول، نسبت و حکم و فرقی بین قضیۀ بسیطه و مرکبه نیست. در قضیۀ مرکبه بنا بر رأی متقدمین همان چهار چیز وجود دارد یعنی تفاوتی با رأی متأخرین در این مسئله ندارد.