تفاوت موضوعی قضایای سالبه و موجبه

چطور ممکن است این فعل خارجی متعلق برای ذهن مبادی عالیه نباشد؟! مبادی عالیه به اعیان خارجی علم حضوری دارند اما به مختلقات نفسی ما علم حضوری ندارند؟! مگر چنین چیزی ممکن است؟! وانگهی اگر شما می‌گویید که این مسائل متدرج الحصول است خود اعیان خارجی و مصادیق خارجی هم متدرج الحصول می‌باشند! وجودی که امروز تحقق پیدا می‌کند با وجودی که سال دیگر تحقق پیدا می‌کند یکی نیست.

حضور مختلقات و مبدعات ذهنی انسان، در اذهان مبادی عالیه

پس همان‌طوری‌که اعیان خارجی از نقطه‌نظر تکوّن احتیاج به ظرف زمان و تدریجی الحصول بودن دارند، همین‌طور مختلقات ذهنی و مبدعات ذهنی ما که صور علمیۀ در نفس هستند گرچه اینها متدرج الحصول هستند ولی در اذهان مبادی عالیه به علم حضوری همه چیز حضور دارند. بنابراین ببینید چه خبر می‌شود! یک‌مرتبه نگاه می‌کنید می‌بینید جبرائیل با علم حضوری نسبت به همۀ عالم وجود، تمام نیّات ما، نسل‌های بعد از ما، نسل‌های قبل از ما، چه در اینجا چه در آنجا، نیّات یک ثانیه‌ای ما، همه را می‌دانسته که چه خبر است! همه را بلد بوده که فلانی روز فلان روز یکشنبه ساعت ده دقیقه به پنج در اینجا یک‌دفعه از او چه گذشت. این علم حضوری نسبت به مسائل می‌شود و بنابراین می‌توانیم بگوییم که کلام مرحوم آخوند در اینجا صحیح است.

وجود نفس مفاهیم در مبادی عالیه

تلمیذ: در آن عوالم مبادی عالیه مفاهیم هست؟

استاد: نفس مفاهیم که وجود دارد، اگر نباشد پس چطور خدا در قرآن با ما حرف می‌زند؟!

رد و بدل مفاهیم بین حیوانات

تلمیذ: یعنی در خدا به علم حصولی نفوذ دارد؟

استاد: حصولی نه، حضور! نفس مفاهیمی که در عالم کون [هست] این مفاهیم بین حیوانات ـ مثلاً بین مورچه با مورچه ـ در رد و بدل است آنها هم با مفاهیم باهم سروکار دارند یا نه؟! بین یک شیر با شیر دیگر بین یک فیل با فیل دیگر بین یک غزال با غزال دیگر بین غنم، بقر، اشجار، جمادات، انسان، جن [وجود دارد] همۀ این مفاهیم نزول اسماء و صفات هست یا نه؟ همین مفاهیم به‌صورت کلیۀ خودش که صورت علمی و صورت عینی ـ حالا ما تعبیر به عینی هم حتی می‌کنیم ـ در اذهان عالیه در همۀ اینها موجود است و لازم نیست که حتماً حصولی باشد. نفس خلقت و تکوّن نزول اسماء و صفات الهیه در عالم اعیان و در عالم اذهان، من‌حیث‌المجموع علم حضوری است. لازم نیست بنشیند و تصور کند تا برای شریک‌الباری ماهیت بتراشد! همین ماهیتی که ما داریم شریک‌الباری درست می‌کنیم همان ماهیت به همین کیفیت زمیلُ الله تعالی، نِدُّ الله تعالی، مثلُ الله تعالی [است]؛ ﴿قُلۡ هُوَ ٱللَهُ أَحَدٌ * ٱللَهُ ٱلصَّمَدُ * لَمۡ يَلِدۡ وَلَمۡ يُولَدۡ * وَلَمۡ يَكُن لَّهُۥ كُفُوًا أَحَدُۢ﴾.¹