تبیین منطقی برهان خُلف در فلسفه

این‌طور بیان مى‌شود که مفهومى که ملزوم است که تناهى زمان باشد، باطل است! بنابراین ملزوم در اینجا باطل شد. این عنوان براى شیئی از اشیاء نیست، ما تناهى زمان نداریم پس عدم تناهى داریم.

فَیرِجعُ ذلکَ إلى الاستدلالِ بِانتفاءِ اللازمِ على انتفاءِ الملزومِ فَیُجعلُ الشرطیةُ بِحسبِ الوضعِ الفرضیِ و نَفیِ لازمِه جمیعاً موجباً لِبطلانِ الفرضِ فَیکونُ مجموعُ العقدِ الشرطیِ و العقدُ الاستثنائی ملزوماً لِلحکمِ بِاستحالةِ المفروضِ لا فرضِ المفروضِ فَقَط.

پس در برهان خلف برگشت ما به استدلال به انتفاء لازم، انتفاء اجتماع قبلیت و بعدیت بر انتفاء ملزوم که تناهى ابعاد باشد. پس این قضیۀ شرطیۀ ما به‌حسب وضع فرضى و نفى لازمش جمیعاً موجب براى بطلان فرض است که مى‌گوییم: اگر این‌طور باشد، پس این‌طور است.

پس مجموع عقد شرطى و عقد استثنایى که بعد از عقد شرطى مى‌آوریم، مجموع اینها ملزوم براى حکم به استحالۀ مفروض مى‌شود. نه‌اینکه فقط مفروض را در اینجا فرض کنیم، نه! مجموع این حکم به تناهى و اجتماع نقیضین که آثار این است، مجموعاً موجب حکم به بطلان تناهى خواهد شد! وقتى که تناهى باطل شد، لا تناهى ثابت مى‌شود.

أللهم صلّ علی محمّد و آل محمّد