جعل و تعلق افاضه به ماهیت و وجود
تحلیل تفاوت جعل بسیط و مرکب در تصور و تصدیق
آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به تبیین مبانی فلسفی پیرامون کیفیت تعلق جعل و افاضه به ماهیت و وجود میپردازند. بحث با تفکیک میان جعل بسیط و جعل مرکب آغاز میشود؛ جایی که جعل بسیط به نفس تحقق شیء در خارج اشاره دارد و جعل مرکب به عروض حالات و اوصاف بر موضوع میپردازد. در ادامه، این مبحث به حوزه ذهن و قوای ادراکی کشیده میشود تا روشن گردد که چگونه تصورات و تصدیقات انسان، حتی در مواردی که خارج از اختیار و اراده او هستند، نیازمند جاعل و فاعل میباشند. استاد با نقد دیدگاههایی که جعل را صرفاً به صیرورت و اتصاف محدود میکنند، به بررسی نقش خلاقیت ذهن و تأثیر ملکات نفسانی در پیدایش خطورات و توهمات میپردازند. در نهایت، تفاوت میان لحاظ آلی و استقلالی در تصدیق و نحوه تحقق اراده الهی در عالم هستی مورد واکاوی قرار میگیرد تا جایگاه دقیق جعل در نظام علّی تبیین شود.
مرتب سازی:
جعل و تعلق افاضه به ماهیت و وجود
3منشأ پیدایش توهمات
همینطور نشستهایم ذهن ما اینطرف و آنطرف میرود و در اختیار ما نیست. چه کسی این کار را میکند؟ این توهمات از کجا پیدا میشود؟! این بهخاطر آن غرایزی است که در ما هست و هنوز اصلاح نشده و آن ملکات هنوز ملکات صالحه نیست. ملکات و غرایزی است که در نفس هست و آن غرایز در عالم فعلیت بیکار نمینشیند و شروع به کار کردن میکند لذا اثرش را در خواب میبینید! خواب که در اختیار انسان نیست. انسان میخوابد از حال میرود ولی یکدفعه میبیند عجب! این را در خواب دید و دارد با او دعوا میکند و اینطور و آنطور میکند. خیال نکنید همۀ این خوابها درست است نه آقاجان! 95 درصد آنها همه خلاف است. در خواب میآید حق را به جانب خودش میدهد صبح بلند میشود میگوید که هان! دیدی حق به جانب من بود چون من خواب دیدم. چون خواب در اختیارش نیست لذا این را یک افاضهای از ناحیۀ پروردگار میبیند و میگوید که اینکه در اختیار من نبود، خواب دیدم درحالیکه آنهم در اختیارت بوده است منتها خودت نمیفهمی! آن غرایز باطلی که در ذهن هست و آن ملکات باطلی که هنوز اصلاح نشده و آن صفات نفسانی و شیطانی که در نفس هست آن در عالم خواب میآید مشغول خلاقیت و چاپ کردن میشود! یک دستگاه چاپ شروع به چاپ کردن، صورت ایجاد کردن، حق را به خود دادن، خود را مظلوم و دیگری را ظالم نشان دادن میکند. همۀ این مسائل در عالم خواب میآید و اینجا از آن مواردی است که خطر هست! آن خطری که میگویند: نباید به خواب توجه کرد بهخاطر این مسئله است. چون در خواب از نظر ظاهر اختیار ازدست انسان میرود ولی از نظر باطن ملکات و صفات و رذائل یا آنچه که در نفس انسان بهعنوان عیب و نقص منطوی و مخفی است آنها مشغول فعالیت میشوند و برای انسان صورت میسازند و تصور و تصدیق ایجاد میکنند. آنها هم احتیاج به جعل دارند نهاینکه تصور کنید فقط انسان ...