جعل و اصالت ماهیت در فلسفه

حالا این چند خط را بخوانیم تا از نقطه‌نظر متن دور نمانیم گرچه آنچه که در این عبارات هست را هنوز عرض نکردم ولى از نقطه‌نظر اینکه همراه این جملات پیش برویم می‌خوانیم.

فَجُمهورُ المشّاءینَ ذَهبوا کَما هو المشهورُ إلى أنَّ الأثرَ الأولَ لِلجاعلِ هو الوجودُ المعلولُ و فَسَّرَه المتأخرونَ بِالموجودیةِ.¹

[جمهور مشائین معتقدند ـ همان‌طور که مشهور هم است ـ اینکه اثر اول برای جاعل است] که اثر اول جعل یعنى همان مراد مرید در فاعلیت که آن مرید و فاعل که حق متعال است در آن فاعلیت چه اثر اولى را ایجاد مى‌کند. حالا به اثرات بعد کار نداریم؛ به اثر ثانی و ثالث و سایر تغییرات و تحولات که بعداً پیدا مى‌شود کار نداریم. آن اولین اثر کلمۀ «کُن» وجودی و تکوینى به چه خورده است؟! مثل اینکه شما مى‌خواهید یک دارویى درست کنید آن اولین چیزى را که به آن شخص مى‌گویید که بیاور، آب است که او یک لیوان آب مى‌آورد بعد شما فرض کنید در این لیوان آب یک تغییرى مى‌دهید و این لیوان آب را رنگى مى‌کنید، این اثر دوم مى‌شود بعد آن را تقسیم به چندتا مى‌کنید و... اما آن کارى که اول به آن مى‌گویید که بکن این است که یک مقدار آب بیاور.

مى‌گویند که اگر از اول مى‌گفتى مى‌خواهى چه کاری بکنى اصلاً مى‌گذارد درمى‌رود لذا مى‌گویند: آقا بیا مسئله‌اى نیست چیزى نیست هوا را دارند. به قول ابن‌فارض: اگر آنچه را که ملامتگران به من گفتند، از اول مى‌دانستم چه بود و «لما خالَفتُ لَوّامی»؛² از آن اول نمى‌آمدم ...! خلاصه اول در باغ سبز نشان مى‌دهند و آش با رنگ و لعابى و چیزی ولى کم‌کم چنان به آدم مى‌گذارند و یک‌به‌یک قضایا‌ جلو مى‌آیند ولى خلاصه هر آن کسى که دندان دهد نان دهد³ تحملش را هم مى‌دهند ولى آن جعل اول آن فاعلیت اول آنچه را که اول تعلق گرفت، آن اثر را مى‌گویند که همان وجود معلول است.