تبیین کیفیت تعلق جعل به ماهیات

مثال برای تقریب قول قائلین به اصالة الماهیه به ذهن

لذا بچه‌هایی که از خودشان صورت ذهنی می‌سازند مثلاً نزد مادرشان می‌آیند و می‌گویند که من دیدم الآن یک گربه از اینجا رفت، درحالی‌که گربه‌ای اصلاً نبوده است یا می‌گوید که من دیدم که یک مردی در اینجا آمد درحالی‌که مردی نبوده است یا می‌گوید که من دیدم یک پرنده‌ و کبوتری از بالا رفت درحالی‌که اصلاً کبوتری نبوده است. اینها برای چیست؟ اینها برای همین است که آن صورت ذهنی آنها یک واقعیت مثالی می‌سازد گرچه آن واقعیت در خارج نیست یعنی در مثال خود بچه یک واقعیت درست می‌شود، نه صرفاً فقط در ذهن. لذا بعد از گذشت بیست، سی، یا پنجاه سال دوباره تصور می‌کند که آن واقعیت خارجی در دوران طفولیت وجود داشته است. چرا این تصور را می‌کند؟! چون آن صورت مخلوقه مادام‌العمر با نفس او وجود دارد گرچه مادرش می‌گوید که اصلاً چنین قضیه‌ و مطلبی نبوده است ولی او قبول نمی‌کند. مادرش می‌گوید: این که تو در اینجا دیده‌ای اصلاً یک چنین چیزی نیست؛ فلان روز اصلاً کبوتری نیامد، فلان روز اصلاً چیزی نبود ولی او قبول نمی‌کند و می‌گوید: من دیدم! حتی خود او هم وقتی بزرگ می‌شود می‌پذیرد که این واقعیت خارجی نبوده است ولی آن صورت را از ذهن خود نمی‌تواند نفی کند یعنی به‌عنوان یک واقعیت خارجی می‌گوید که این صورت مثالیِ مخلوق، با او معیت دارد گرچه قبول می‌کند که این صورت مثالی واقعیت عالم شهادت را ندارد.

ببیند دو جنبه در اینجا لحاظ شده است؛ از یک طرف در عالم خودش این مسئله را می‌پذیرد که این واقعیت را در کودکی دیده است و در این مسئله و مطلب شکی ندارد ولی از یک طرف می‌بیند که ‌چنین مسئله‌ای در عالم خارج نبوده است، ادله و شواهد و قرائن دلالت می‌کنند که چنین مسئله نبوده است. پس در آنِ واحد دو مطلب در کنار هم در ذهن انسان وجود دارد. درست شد؟! آنچه که قائلین به اصالت ماهیت در جعل نسبت به آنها حکم می‌کنند مثل همان مثالی است که فردی مکاشفه می‌کند یا بچه‌ یا طفلی که در اوان طفولیت و در دوران طفولیت خلق شبح و مثال می‌کند، [در واقع اینها] قائل‌ هستند بر اینکه یک ‌چنین تعینی در خارج بدون اینکه وجود خارجی داشته باشد محقق می‌شود، یک‌ هم‌چنین تصور و فرضی می‌کنند. یعنی بهتر از این مثال من نمی‌توانم مثالی برای نزدیک کردن قول قائلین به اصالت ماهیت بیان کنم و این‌هم در کتب و اینها نیست یک هم‌چنین مثال‌هایی در آنجا ذکر نشده است.