
تبیین جعل وجود و نقد نظریه تعلق جعل به ماهیت
بررسی مراتب وجود و تفاوت آن با ماهیت در فلسفه اسلامی
آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به بررسی و نقد دیدگاه قائلین به تعلق جعل به ماهیت میپردازند. بحث با تبیین اشکال اصلی این نظریه آغاز میشود که بر اساس تصور وحدت مصداقی و مفهومی وجود شکل گرفته است. استاد در ادامه، سه پاسخ حلی و نقضی مرحوم آخوند را تشریح کرده و تفاوت مراتب وجود از نظر فقر و غنا را تبیین میکنند. در این مسیر، مباحثی همچون نحوه تعین ماهیت به واسطه وجود، انتزاع تبعی وجود از ماهیت و تفاوت حقیقت وجود با عناوین اعتباری مورد واکاوی قرار میگیرد. در بخش پایانی، با نگاهی سلوکی، به آسیبشناسی توجه انسان به ماهیت و نقصانها به جای تمرکز بر حقیقت وجود و کمالات پرداخته میشود تا روشن گردد چگونه دوری از ماهیتگرایی، راه رسیدن به توحید و رهایی از قید کثرات است.
تبیین جعل وجود و نقد نظریه تعلق جعل به ماهیت
توضیحات:
آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به بررسی و نقد دیدگاه قائلین به تعلق جعل به ماهیت میپردازند. بحث با تبیین اشکال اصلی این نظریه آغاز میشود که بر اساس تصور وحدت مصداقی و مفهومی وجود شکل گرفته است. استاد در ادامه، سه پاسخ حلی و نقضی مرحوم آخوند را تشریح کرده و تفاوت مراتب وجود از نظر فقر و غنا را تبیین میکنند. در این مسیر، مباحثی همچون نحوه تعین ماهیت به واسطه وجود، انتزاع تبعی وجود از ماهیت و تفاوت حقیقت وجود با عناوین اعتباری مورد واکاوی قرار میگیرد. در بخش پایانی، با نگاهی سلوکی، به آسیبشناسی توجه انسان به ماهیت و نقصانها به جای تمرکز بر حقیقت وجود و کمالات پرداخته میشود تا روشن گردد چگونه دوری از ماهیتگرایی، راه رسیدن به توحید و رهایی از قید کثرات است.
تبیین جعل وجود و نقد نظریه تعلق جعل به ماهیت
9عدم انس طبع انسان با حُسن!
قضیۀ حضرت عیسی که داشت میرفت و [سگی را دید] یادتان هست؟ همه [نقصهای آن را بیان] کردند ولی حضرت رو کرد و گفت: چه دندانهای سفیدی دارد!1 نهاینکه حضرت عیسی بخواهد به آنها یاد بدهد والاّ آن حضرت هم تعفّن را میفهمد و بالأخره شامّۀ او [هم کار میکند]! ولی نه، حضرت عیسی در یک حالتی هست که در حالش بهدنبال حسن میگردد! نگاه میکند و آن حسن را در دندان میبیند و دیگر تعفن و فلان و این چیزها بهنظرش نمیآید! ما نه، اصلاً حسن نمیبینیم و فقط بهدنبال این هستیم که بگوییم: این متعفّن است و متلاشی شده است! اگر این وسط یک حسن هم هست، اصلاً توجه نمیکنیم! چرا اینطور هستیم؟! چون طبع ما این است و به حسن انس ندارد بلکه طبع ما به نقص، کثرت، ماهیت و این مسائل انس دارد! مطلب به انحراف کشیده شد. إنشاءالله [بقیه مطالب را در جلسۀ بعد بیان میکنیم]. قضیه از تگرگ چند منی به اینجا رسید یا نه، از آن مسئله گذشتیم؟ آن مربوط فلسفه بود.
میگویند: در چین از این تگرگها آمده است و گاوها خیلی مردهاند!
تلمیذ: ...
استاد: البته در بعضی مسائل، رعایت انصاف را داریم! همدان چیزهای [خیلی خوبی دارد] مثلاً عسل همدان در هیچ جای دنیا پیدا نمیشود! این را قبول داریم. یک عسل بهنام حیدره دارد،2 بنده ندیدم، شما دیدهاید؟! میگویند: اصلاً در هیچ کجای دنیا پیدا نمیشود! اینقدر [کمی] از این عسل را بخورید، عمر خضر میکنید؛ حیات [ابدی پیدا میکنید]!! یک جایی به نام وفرجین3 دارد که اگر شش متر یخ را سوراخ کنید، آن زیر یک کرمهایی هست [که خیلی بزرگ است]! جدی من اینها را شنیدهام؛ از همینهایی که الآن اینجاها هستند. آن زیرها چهکار میکنند؟! قدرت خدا است!
أللهم صلّ علی محمّد و آل محمّد
- . مجموعة ورّام، ج ۱، ص ۱۱۷؛ بحار الأنوار، ج ۱4، ص ۳۲۷.
- . درۀ حیدره یکی از درههای واقع در کوهستان الوند است و در حاشیۀ غربی شهر همدان، بین دره عباسآباد و درۀ وسیع و کمعمقی به نام دره فخرآباد قرار دارد. این دره از باغات میوه و زمینهای زراعتی پوشیده شده و در کف دره رودخانهای در جریان است که به رود قرهچای متصل میپیوندد. روستاییان حیدره به دامداری و زنبورداری نیز اشتغال دارند و عسل حیدره در همدان از شهرت خاصی برخوردار است. (محقق)
- . در دامنۀ شمالی کوهستان الوند درۀ سرسبز و مصفای برفین (وفرجین) قرار گرفته است. نام این دره به دلیل آنکه همواره در زمستان پوشیده از برف است برفجین نام دارد. (محقق)
