حقیقت جعل و نسبت آن با ماهیت و وجود

استاد: خب اگر شما دقت کنید به این خنده‌ها هم نمی‌رسیم! من می‌گویم: وقتی که خدا می‌خواهد پیغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم را خلق کند، آیا یک انسان مبهم را اراده می‌کند یا پیغمبر با این خصوصیات را اراده می‌کند؟!

تلمیذ: سؤال همین است چون ما قیاس می‌کنیم و انسان قبل از تصدیق یک تصورٌمائی دارد ولو اشارۀ اجمالی لذا واجبٌ، اینها اول الکلام است و بحث در این است. ادعا این است که این کیفیت ایجاد چگونه است؟!

استاد: کیفیت ایجاد، آنکه در ذات پروردگار هست مربوط به پروردگار است ...، آنکه مربوط به خدا است، نه ما می‌دانیم و نه پیغمبر ما می‌داند و این به‌جای خود محفوظ است. حالا آنکه الآن در خارج تحقق پیدا کرده است، الآن ما از تحقق خارجی دو چیز را انتزاع می‌کنیم؛ یکی وجود را انتزاع می‌کنیم و یکی ماهیت را انتزاع می‌کنیم. الآن می‌بینیم که این ماء است و یک خصوصیاتی دارد و این‌هم یقطین است و یک خصوصیاتی دارد پس می‌فهمیم که در عین اینکه هردو موجود هستند یقطین با ماء فرق می‌کند و خواصّ آنها فرق می‌کند. حالا که این را فهمیدیم پس می‌بینیم که در اینجا دو چیز هست؛ یک ماهیت هست و یک وجود هست. خود ذات پروردگار که دارای ماهیت نیست! ذات پروردگار وجود را افاضه می‌کند و وجود را که افاضه می‌کند چطور شد که هردو افاضه در عین ‌اینکه هردو افاضه بود و هردو از ناحیۀ مبدأ و علت است، یکی آب شد و یکی یقطین شد؟! صحبت ما این است! ما به اینکه خدا چه‌کار کرده است اطلاع نداریم چون ما خدا نیستیم! خود ملائکه هم نمی‌دانند، ملائکه فقط یک جنبۀ مجری و مدبرات دارند که حالا بحث آن جدا است. اما آنکه در ذات پروردگار هست، نه من خبر دارم و نه کسی غیر از من خبر دارد، هیچ کسی خبر ندارد!