بررسی دیدگاه قائلین به اصالت ماهیت

مرحوم آخوند در جواب اینها می‌گوید: اگر این مطلب شما صحیح باشد، شما باید بگویید که جعل به نسبت و صیرورت خورده گرفته است، نه‌اینکه به ماهیت خورده است زیرا ماهیت که از اول بوده است و چیزی که بوده است، تحصیل حاصل می‌شود همان‌طوری‌که ما قائل هستیم که جعل به وجود نمی‌خورد چون وجود حاصل است و تحصیل حاصل است بنابراین مطلب شما اگر جعل به ماهیت بخورد مگر ماهیت از اول نبوده؟! نبوده نه‌اینکه وجود نداشته بالأخره در قوام خودش این ماهیت مفهومی داشت یا نداشت؟! بنابراین در اینجا چه چیزی پیدا شد؟! اینکه ماهیت به یک شکل دیگر درآمده همان صیرورتی است که این بیچاره‌ها می‌گفتند، پس شما قائل هستید که جعل به نسبت خورده، نه به ماهیت. این اشکال عمده‌ای است که مرحوم آخوند این را به استاد خودشان وارد می‌کند و همین‌طوری نسبت به صاحب حکمت الإشراق وارد می‌کند حالا ببینیم آیا این اشکال وارد هست یا وارد نیست.

أللهم صلّ علی محمّد و آل محمّد