وحدت و حیات در حقیقت وجود

در ذات پروردگار و در مقام واحدیت حرفی که اینها می‌زنند درست است، می‌گویند که خدایی هست و «کانَ ‌الله و لم یَکن مَعه شی‌ءٌ»¹ و این مقام وجود در صرافت بوده است و این ظهورات و این حرف‌ها همه بعد آمده است و این بعدیت، بعدیت زمانی نیست بلکه بعدیت رتبی است که آن مقام علیت دارد و معلولیتش هم جداست. ولی صحبت در ادراک آنها از احدیت است؛ آن احدیتی را که آنها تعریف می‌کنند با واحدیتی که تعریف می‌کنند دوتاست؛ ما در واحدیت مطلب را قبول داریم ولی آن احدیتی را که آنها می‌گویند: مرتبۀ متأخر از ذات هست، چرا این تأخر هست؟

تلمیذ: این نسبت به وصفیتش است ...

استاد: اگر وصف است. همین‌که شما می‌گویید: هوهویت، خودش یک وصف است. همین‌که شما می‌گویید: هو متعینٌ، وصف است. همین‌که می‌گویید: ذات، وصف است.

تلمیذ: آن حکایت بر ذات است نه‌اینکه وصف بر ذات است

استاد: موجودیت را چه می‌فرمایید؟! وصف است یا نه؟!

تلمیذ: آن‌هم حکایت از وجود می‌کند.

استاد: بالأخره وصف هست یا نه! خونتان حلال شد!! وصف است یا نه؟ نفس وجود یعنی موجودیت، خود وجود یعنی موجودیت.

تلمیذ: ولی وصف احدیت غیر از خود ذات است.

استاد: بله، آن بحث فرق می‌کند. عرض کردم مسئلۀ ما در رتبه است نه مفهوم، مفهوم که مختلف است.

حالا بیشتر این قضیه را طول ندهیم. إن‌شاء‌الله مطالب ـ لولا البداء ـ برای جلسۀ بعد بماند.

أللهم صلّ علی محمّد و آل محمّد