تبیین تفاوت علم حضوری و علم حصولی در ذات

عدم فرق بین علم ذاتی ذات نسبت به خود ذات و علم ذات نسبت به اعیان خارجی و ظهورات و تجلیات

حالا در ذات پروردگار که این مسئله نیست. اگر بگوییم که تعلق علم، تعلق علم به شیء خارجی موجب رفع جهل است، بنابراین حکم به نقصان در ذات پروردگار کردیم. حکم به نقصان در ذات پروردگار، ذات را از مقام غناء ذاتی بیرون می‌آورد و به مقام فقر ذاتی برمی‌گرداند.

بنابراین ذات همان‌طور که در ذاتیت خودش علم حضوری به ذات دارد و آن علم حضوری ممتد به امتداد ذات است، همین‌طور نسبت به اشیاء خارجی و ظهورات ذات هم ذات نسبت به اشیاء خودش علم حضوری دارد و آن ممتد به امتداد ذات است. پس تا اینجا مسئله جای شک نیست. حالا صحبت ما این است که آیا فرقی بین علم حضوری ذات به ذات، با توجه به اینکه هر دوی اینها به امتداد ذات امتداد دارند. یعنی شما یک لحظه حالا لحظۀ زمانی نه، یک رتبه از رتبۀ ذات پیدا نمی‌کنید که در آن رتبه ذات هست و علم نداشته باشد! نمی‌توانید پیدا کنید! می‌توانید؟! کدام؟! بگویید! نشان بدهید که یک وقتی ذات هست ولی در آن مقام نسبت به اعیان خارجیه جهل دارد و در آن مرتبه جاهل نسبت به اعیان خارجی است و نسبت به این مرتبۀ کمالیه‌ای که مترتب بر تعلق او به اعیان خارجیه خواهد شد فقر دارد! آیا یک هم‌چنین مرتبه‌ای برای ذات متصور است؟! ابداً! این محال است! پس چه فرقی بین علم ذاتی ذات نسبت به خود ذات و علم ذات نسبت به اعیان خارجی و ظهورات و تجلیات آن شد؟! این دیگر چه فرقی شد؟! دیگر در اینجا فرقی نیست! اما یک فرقی در اینجا هست که إن‌شاءالله برای جلسۀ بعد [توضیح می‌دهیم]. لولا البداء! إن‌شاءالله می‌گوییم که یک وقتی وحی قطع نشود! بالأخره آدم می‌ترسد دیگر!

معنای حدیث «کُنت کنزاً مَخفیاً»