علم ذات پروردگار و کیفیت ظهورات آن
بررسی نسبت علم و اراده در مقام ذات و ظهورات
آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به تبیین دقیق کیفیت علم ذات پروردگار به خود و آثار مادون مرتبه ذات میپردازند. بحث با بررسی علم حضوری ذات به ذات و اوصاف ذاتی آغاز شده و بر این نکته تأکید میشود که در مقام ذات، هیچگونه بینونیت یا اختلاف رتبهای میان ذات و صفاتی همچون علم، قدرت و حیات وجود ندارد. در ادامه، تفاوت میان حدوث ذاتی و حدوث زمانی در ظهورات خارجی و صور علمیه مورد تحلیل قرار میگیرد. استاد با تفکیک میان علم حضوری و علم حصولی، نقش اراده و مشیت الهی را در تحقق صور علمیه و تنوع موجودات تبیین کرده و توضیح میدهند که چگونه اراده، به عنوان مرتبهای متأخر از ذات، در سلسله علل ظهورات نقش ایفا میکند. این مباحث در نهایت به ترسیم نقشه راهی برای درک وحدت میان صورت علمی و صورت عینی در نظام هستی منتهی میشود.
مرتب سازی:
علم ذات پروردگار و کیفیت ظهورات آن
5مقام اراده پایینتر از مقام ذات
بنابراین در تصویر این عوالم اراده نقش داشته است و مقام اراده پایینتر از مقام ذات است چون ذات اراده میکند نهاینکه اراده کرده است. اگر اراده عین ذات باشد پس ارادهای معنا ندارد مثل رطوبت با مائیت. ذات است که اراده میکند و ذات است که اختیار تنوع الوان و اوضاع و انواع را در خارج صورت میدهد. این را حیوان میکند، این را انسان میکند، این را جن میکند، آن را حجر میکند، آن را شجر میکند، حیوانات را طیور میکند و مواشی را به اَشکال مختلفه درمیآورد. این ذات که ارادۀ بر این مسئله دارد این اراده رتبۀ مادون ذات میشود.
حالا صحبت در این است که این صورت علمیهای که مترتب بر اراده هست آن صورت علمیه قبل از تعلق اراده بوده یا نبوده است؟ اگر بگوییم که نبوده است پس ذات جاهل میشود! این اراده بر تحقق این صورت علمیه چه موقع بوده است؟ اینجا است که باید دقت کنیم و در جلسۀ بعد إنشاءالله فرق بین حقایق خارجیه و حقایق علمیه در ذات را باید بیان کنیم و بعد از اینکه به اختلافش پرداختیم بعد دوباره میآییم یک وحدت ایجاد میکنیم و تمام عالم را از نقطهنظر صورت علمیۀ عنائی و حقایق خارجیه، واحد میکنیم و خلاص میکنیم! اینطور خوب است، هان؟! بله، بگوییم که اصلاً هیچ فرقی بین صورت علمی و صورت عینی وجود ندارد! اینهم برای مرتبۀ بعد هست آنوقت بعداً به اینجا میرسیم که پس مرتبۀ متأخر چه معنا دارد؟ إنشاءالله برای جلسه بعد بماند.
تلمیذ: ...
استاد: نه، اراده متفرع بر علم است منتها این علم ذات و علم حضوری یا علم حصولی است. البته الآن فعلاً داریم علم حصولی میگوییم و بعداً این را تصحیح میکنیم ولی آن علمی که به اراده تعلق گرفته نفس علم ذات به ذات بهخصوص ذات، تنها و بدون اسماء و صفات است یا نه؟ یعنی ذات بعد از علم حضوری به اسماء و صفات حالا علم به تصویر که آن علم اراده است میخواهد پیدا بشود.