حقیقت علم و حضور در عوالم وجود

تلمیذ: نه گذشته خواب می‌بیند که ...

استاد: احساس کسی در وقتی که خواب می‌بیند.

تلمیذ: امام دائماً در گذشته هم حضور دارند؟

استاد: در تمام عوالم وجود از ماسوی‌الله حضور دارد و خواهد داشت.

تعریف عارف کامل

تلمیذ: عارف کامل چطور؟

استاد: آن [عارف] هم وقتی به آن مرتبه برسد همان ادراک برای او پیدا می‌شود. کامل! یعنی کسی که نفسش با نفس امام اتحاد پیدا کرده است و به وحدت رسیده است او هم همین‌طور است. لذا می‌فرمایند:

إنّی و إن کنتُ ابن آدمَ صورةً *** ولکن فیّ معنیً شاهدٌ بأبوّتی¹

تلمیذ: به تمام عوالم در آنِ واحد توجه دارند؟

استاد: نداشته باشند که فایده ندارد. در عین حضور، حضور یعنی توجه منتها یک مطلب دیگر هست که آیا آن توجه را به نفس می‌آورد یا نمی‌آورد، آن [مطلب] دیگر در اختیار خودش هست. اگر این مسئله روشن و حل شود دیگر تمام روایاتی که حکایت از علم امام می‌کند و تعارضاتی که در این روایات موجود هست، اختلافی که شده است مانند سهو النبی و امثال‌ذلک و مطالبی که شیخ صدوق بیان کردند [حل می‌شود]. البته که اینها خلاف و اشتباه است چون آن بندگان خدا که فلسفه نخواندند لذا اطلاع بر این مسائل ندارند. روایاتی که از امام صادق هست آن روایاتی که حکایت از علم تام و کامل امام علیه‌السلام می‌کند که هیچ چیزی از امام مخفی نیست. روایاتی که مربوط به بداء آمده است روایاتی که مربوط به اینها آمده است که گاهی اوقات در اختیار ما است، بخواهیم می‌دانیم نخواهیم [نمی‌دانیم] و... تمام این مطالب حل می‌شود.

تلمیذ: پس این حدیث که پیغمبر إن‌شاء‌الله نگفت و وحی قطع شد² روایتش جعلی است؟

اختلاف حالات پیامبر

استاد: نه نه، ﴿وَلَا تَقُولَنَّ لِشَاْيۡءٍ إِنِّي فَاعِلٞ ذَٰلِكَ غَدًا﴾³ پس معلوم است که نگفته است دیگر.

تلمیذ: یعنی سهو کردند و توجه نداشتند؟

استاد: نه‌اینکه سهو نکند، حالت رسول خدا [این‌طور بود]، اینها همه حالات تربیتی است که برای انسان پیدا می‌شود.