حقیقت علم و حضور در عوالم وجود

اما آیا این قرآن به تمام معنا در نفس امیرالمؤمنین متحقق شده است و ثابت شده است و با این معانی بقاء پیدا کرده است یا نه؟ این حقایق بوده است و بعد در عالم بقاء باید این حقایق باهم وحدت پیدا کند. این [مطلب] معنای مراقبه و تهذیب و سلوک می‌شود مثل این که دفتری بدهند و بگویند: تمام مطالب شما اینجاست، حالا باید یکی‌یکی به اینها عمل کنی. این [شخص] می‌داند چنین مطالبی هست ولی در الآن و این لحظه با تک‌تک اینها اتحاد پیدا نکرده است. اگر اتحاد برقرار کند دیگر سلوک معنا ندارد، تربیت معنا ندارد.

شما در احوالات امیرالمؤمنین بین جوانی و پنجاه‌سالگی فرقی نمی‌بینید؟! در نمازش فرق نمی‌بینید؟! چرا، همۀ اینها فرق داشته است. آن وقتی که تیر را از پای امیرالمؤمنین می‌کشیدند و نمی‌فهمید وقتی است که هنوز امام نشده بود! در وقتی که امام شد شاید اگر تیر را می‌کشیدند از درد غش می‌کرد و می‌افتاد! آیا حالات آن موقع بالاتر بوده است؟ نه، حالا بالاتر است. آن موقع در فناء بوده است و حالا در بقاء است و لازمۀ فناء عدم التفات است.

کیفیت حالات انسان در فناء و بقاء

حالا برای او نه، برای خیلی‌ها این اتفاق می‌افتد. بنده در این مسئله خیلی هم شواهد دارم که برای خیلی از اولیاء نفس این قضیه اتفاق افتاده است و اینها در فناء بودند ولی در بقاء یک سوزن می‌زدی دادشان بالا می‌رفت. این‌طور نیست که تمام مسائل [به یک نحو باشد]. حالت بقاء یعنی حالت اتحاد انسان با تمام مراتب اسماء و صفات. آن‌وقت در این حالت است که امر و نهی هست؛ این کار را بکن و آن کار را نکن و امثال‌ذلک. پیغمبر از نقطه‌نظر بقاء در آن موقع شاید از باب عادی که حالا فردا جبرائیل می‌آید و می‌گوید، شاید پیغمبر [به آنها] گفته است که شما صبر کنید فردا اطلاع می‌دهم.