کیفیت ادراک نفس و اتحاد با صور علمیه

این چه حالتى است که براى انسان دست می‌دهد؟! لذا این چیزى نیست که حالا ما بخواهیم انکار کنیم. این یک واقعیت است، حداقل خواب دیده است، خواب را که دیگر همه می‌دانیم. براى همه اتفاق افتاده است، ممکن است افرادى‌ خواب بینند که زنى حامله می‌خواهد بچه به دنیا بیاورد، به دنیا خواهد آورد و اسمش را هم قبلاً می‌گویند که او چه اسمى دارد، این از کجاست؟ آیا صرفاً یک إخبار است یا نه؟ آمدن بچه را دیدند، به دنیا آمدن را دیدند و اسم‌گذاری او را هم دیدند، بعداً می‌گویند که آقا فلان بچه دو ماه دیگر که به دنیا می‌آید اسمش این است. می‌گویند نه، می‌گوید که حالا خواهید دید و بعد هم همان خواهد شد. به دنیا می‌آید، این [شخص اسمی] می‌گوید آن [شخص اسمی] می‌گوید، پدربزرگ [اسمی می‌گوید]، مادربزرگ [اسمی] می‌گوید، شخصی می‌گوید که مینا و کفتر و کلاغ و طوطى و جغد [اسم او باشد]، یک‌دفعه از آن وسط اسمى درمی‌آید. می‌گوید که دیدى بالأخره این شد؟ این چیزها را هم مى‌بینند و از این ‌قبیل خیلى اتفاق افتاده است و ما هم که خیلى از این مطالب دیدیم و شنیدیم و دیگر جاى انکار نیست. اینها مورد بحث نیست.

اتحاد انسان با صور و ادراکات در خواب و مکاشفه

آنچه که مورد بحث است این است که حال انسان نسبت به این صورت عینیه چه حالى است؟ آیا با حال انسان نسبت به ‌صورت عینیه‌اى که الآن می‌فهمد و نسبت به ‌صورت عینیه‌اى که در این مدت گذشته با او همراه بوده [است] یکى است یا فرق می‌کند؟ وقتى که انسان به خود نگاه مى‌کند می‌گوید که یکی است البته همان‌طور که خدمت رفقا عرض کردم وقتی که انسان صبح از خواب بیدار می‌شود مى‌گوید که من دیشب خواب دیدم، فاصله‌اى بین او و عالم نفس و مثال و ذهنش مى‌افتد درعین‌حال که این صورت را در خود مى‌بیند و با خود همراه مى‌بیند. افرادى که خواب مى‌بینند مثلاً بزرگى را در خواب ببینند وقتى که از خواب بیدار می‌شوند آثار آن خوابى که دیشب دیدند همراه آنها هست. [وقتی] مى‌بینند نشاط پیدا مى‌کنند، انبساط پیدا مى‌کنند، اگر صرف یک دیدن باشد که انبساط نیست. این دلالت بر چه مى‌کند؟ بر اتحاد مى‌کند دیگر یعنی دلالت بر حضور. همان‌طور که حضور خود را در مصاحبت و مجالست با یک بزرگ در وقتى که در زمان حیات بود احساس مى‌کردند، همان‌طور آن‌ حضور و آن نشاط و آن انبساط را نسبت به خوابى که مى‌بینند احساس مى‌کنند و این مسئله را همراه خودشان دارند. اگر از آنها بپرسید، می‌گویند: به‌به! آقا دیشب خوابى دیدیم جایتان خالى! به‌به! چه بود چه گذشت چه‌ها دیدیم، کجاها رفتیم، کجاها آمدیم. حالا هر کسى یک خواب مى‌بیند دیگر.