تبیین مبنای اصالت ماهیت و تعلق جعل

علت پیش آمدن مسائل خلاف در دنیا

تمام مسائل خلافی که در دنیا پیش می‌آید به جهت این است که افراد وجودات را وجودات استقلالی می‌بینند و وجودات استقلالی در سرو‌کلّۀ همدیگر می‌زنند! اما اگر وجودات، وجودات تدلّلی باشند که متدلّی به ذات پروردگار باشند وجود افراد، وجود رابطی باشد و این را احساس کنند [در‌این‌صورت] در عین اینکه دارای وجود هستند آن وجود آنها وجود ارزشمند خواهد شد!

تبدل حال و صفات انسان درصورت احساس فقر و نیاز به پروردگار

یک شعری سعدی دارد خیلی شعر قشنگی است:

وقتی این خجالت در او پیدا می‌شود، بعد می‌گوید: «صدف در کنارش به جان پرورید» و بعد شد درّ شاهوار شد و در بازار در معرض تماشا و خریدوفروش قرار گرفت! آن «خجل شد»، همه‌اش برای همین است؛ «خجل شد چو پهنای دریا بدید»! وقتی که قطره بیاید و خجل نشود وسط دریا می‌رود و وقتی که هنوز اصلاً موج نیامده، این حل شده است! یک قطره در دریا می‌افتد حل می‌شود! ما اگر بخواهیم آن میزانی را که از وجود خدا استیعاب کردیم ـ گرچه غلط است حالا داریم مثال می‌زنیم ـ [یعنی] اگر آن مقداری را که هرکدام از ما از وجود عالم وجود استیعاب کردیم به خود اختصاص بدهیم باید عرض کنیم به‌اندازۀ یک سر سوزن‌ [است]؛ تازه این‌هم خیلی به خودمان و شما احترام گذاشتم که دارم می‌گویم! یک اپسیلون هم نیست! سر سوزن را شما روی زمین بیاورید، چقدر جا می‌گیرد؟! یک سر سوزن! ما از کل وجود ماده تازه به این مقدار استیعاب کردیم! حالا خدا بماند!

آن‌وقت ما می‌گوییم: کرۀ زمین هَمَه‌اش مالِ مایَه!! تمام افلاک به اختیار مایَه!! تمام لوح و قلم در کف مشیت و تقدیر ماست! بابا به‌اندازۀ یک سر سوزن‌ که روی یک صحرا بگذارید ما فقط آن مقدار را [استیعاب کردیم]! تازه اگر خیلی به خودمان احترام بگذاریم. این را اگر بفهمیم آن‌وقت همیشه خجل می‌شویم وقتی خجل شدیم آن سر سوزن مدام زیاد می‌شود، زیاد می‌شود، زیاد می‌شود، آن‌وقت کل کرۀ زمین را می‌گیرد! آن‌وقت به ماه اشاره می‌کند شق‌القمر می‌شود! خورشید را برمی‌گرداند! اینها که چیزی نیست! اینها که دیگر پیش‌پاافتاده است و بقیه هم می‌توانند! مگر آصف بن برخیا نکرد؟! مگر خورشید را برنگرداند؟! اینکه دیگر چیزی نبود! چو خجل شد آن موقع شق‌القمر کرد! پیغمبر صلی الله علیه و آله و سلم وقتی که شق‌القمر می‌کرد، به جان مبارک خودش قسم به‌اندازۀ سر سوزنی در خودش استقلال و اختیار نمی‌دید که خودش دارد انجام می‌دهد! ولی آیا ما هم همین‌طور هستیم؟! ما هم وقتی می‌رویم یک جایی صحبت می‌کنیم و صحبتمان گل می‌کند [با خودمان می‌گوییم که] به‌به! امشب منبر خوبی رفتیم ها! به همه حال داد! امشب چه صحبتی کردیم! امشب چه روضۀ خوبی خواندیم! چه مقاله‌ای نوشتیم چه کتابی نوشتیم! ببین چگونه تعریف می‌کنند! چه کسی می‌تواند یک هم‌چنین چیزی بنویسد؟! اگر می‌توانند بیایند بنویسند دیگر! ولی ما این‌طوری نیستیم! ما مثل پیغمبر آن عرضه را نداریم که خودمان را معدوم حساب کنیم! می‌آییم مدام کاری که می‌کنیم را به‌حساب خودمان می‌گذاریم! به‌به! چقدر کار خوبی انجام دادیم! وقتی که مریض پیش ما می‌آید تا معالجه‌اش می‌کنیم، می‌گوییم: عجب! ببین! وقتی خوب شده چه راضی از مطب بیرون رفته است! ده‌تا دکتر رفته است اما نسخه‌ای که من پیچیدم خوبش کرد! بله، دیگر درس خواندن دارد! حالا بیچارۀ مسکین خبر ندارد که آن کسی که در سرش انداخته است که این دوا را بنویس تو نبودی! بالاتر از تو هم [درمان] این را نفهمیده‌اند! یا این، یااینکه تأثیر را کسی دیگر ایجاد کرده است!