تبیین مبنای اصالت ماهیت و تعلق جعل

اگر ما آن وضعیت خودمان را همیشه احساس کنیم آن‌وقت کم‌کم می‌توانیم تبدل حال و تبدل صفات برای خود به‌وجود بیاوریم.

بل هی أحَقُّ الأشیاء بِکونِها حَقائِقَ و الوُجودُ العامُّ أمرٌ عقلی مَصدری کالحیوانیّةِ المصدریّةِ.

این اشیاء خارجی امور حقیقیه هستند این جزئیات امور واقعی هستند ولی باید پایشان را از گلیم و حدودشان خارج نکنند. وجود دارند، وجود حقیقی هم دارند ولکن آن وجود، وجود ربطی است و حقیقتش همان حقیقت جنبۀ ربطی دارد. اینها احق اشیاء هستند به اینکه اینها حقائق باشند، یعنی از نظر تسمیۀ به حقیقت اینها از همۀ اشیاء دارای حقیقت بیشتری هستند. در مقام درجه دادن که آیا به ماهیت درجه بدهیم یا به اشیاء خارجی و وجود، باید درجه را به اینها بدهیم اینها دارای عینیت هستند، ما نمی‌توانیم اینها را انکار کنیم و نمی‌توانیم وجودات خارجی را محو کنیم.

و الوُجودُ العامُّ .. وجود عام یک امر عقلی است، آن وجودی که بر همه گفته می‌شود یک امر عقلی است؛ به‌واسطۀ انتزاع از آن نقطۀ مشترک، یک مسئله انتزاع می‌شود مثل حیوانیتی که مصدریه است. حیوانیت یک امر عقلی است شما چندتا حیوان را در کنار هم بگذارید به آن مابه‌الاِاشتراک حیوانیت می‌گویید ولی حیوانیت وجود خارجی ندارد آن که وجود خارجی دارد غنم است اما آن حیوانیت اگر همان غنم باشد بنابراین نمی‌توانید آن حیوانیت را به بقر هم بگویید، اینکه شما می‌توانید به هردوی اینها حیوان بگویید دلیل بر این است که این یک امر عقلی است نه امر خارجی.

و الفرقُ بینَ القَبیلینِ مِمّا لَوَّحَنا إلیهِ آنِفاً و سَیَتَّضِحُ ذلِک و إذا انهَدَمَ المبنى انهدمَ البُنیانُ.

فرق بین دو قسم که چطور یک شیء وجود خارجی و واقعی است و یک شیء وجود عقلی و انتزاعی است را قبلاً روشن کردیم و می‌گوییم: [وقتی مبنا ازبین رفت، بنیان هم ازبین می‌رود]. پس وقتی که روشن شد که ما امر انتزاعی نداریم بنابراین به ماهیت هم جعل تعلق نمی‌گیرد و آنچه را که حقیقت شیءِ در خارج است وجود خواهد بود.