تبیین حرکت توسطیه و قطعیه در فلسفه

تلمیذ: این پدیده‌هایی که با سرعت زیاد فرض می‌شوند اینها در خلأ بررسی می‌شود، در آنجا جرم افزایش پیدا می‌کند یعنی آن متحرک همان متحرک است یا فرق می‌کند؟

استاد: نه، آن فرق می‌کند و عوض می‌شود. خود متحرک در وجودش در اشتداد است آن‌وقت آن حرکت جوهری می‌شود بااینکه ما می‌گوییم فرق می‌کند.

تلمیذ: اجزاء آن‌هم نمی‌آید؟ مسئله‌ای نیست...

استاد: یعنی خودش تولید می‌کند.

تلمیذ: خودش دارد خلق می‌شود.

استاد: بله، اینکه خودش را مدام دارد خلق می‌کند یعنی خودش مدام دارد خودش را زیاد می‌کند تمام شد. این کمّ غیر قارّ آن در اینجا مدام دارد اشتداد پیدا می‌کند. البته حرکت جوهریه موجب حرکت در عرض هم می‌شود و بدون آن نمی‌شود.

نِسبتُها إلیهِ نِسبةُ النُّقطِ المَفروضةِ إلى الخَطِّ فالفردُ الزَّمانی مِنَ المَقولةِ حاصلٌ لِلمُتحرکِ بِالفعلِ‌ مِن دونِ فرضٍ أصلاً و أمّا الأفرادُ الآنیةُ و الزَّمانیةُ الَّتی هیَ حدودُ ذلکَ الفَرد و أبعاضُهِ فَهیَ حصولُها بِمجردِ الفَرض.

نسبت این آنات به آن کمّ نسبت نقطه‌هایی است که با خط فرض می‌شود که إلی ما لا یتناهیٰ است. آن فرد زمانی از مقوله، آن برای متحرک بالفعل حاصل می‌شود چون خود زمان بالفعل است خب متحرکش هم بالفعل می‌شود. پس یک فرد بیشتر ندارد. خب دیگر در اینجا مسئله‌ای فرض نشد. اما آن افرادی که شما برای زمان فرض کردید که زمان مرکب از افراد آنیۀ غیر متناهیه است که ازبین دو نقطه افراد غیر متناهیه وجود دارند و افراد آنیه و زمانیه‌ای که حدود این فرد واحد و ابعاض و جزئیات این فرد واحد هستند نه در خارج، این در خارج نیست عقل می‌آید اینها را تقسیم و تجزیه می‌کند نه‌اینکه اینها واقعاً در خارج به‌نحو ما لا یتناهیٰ وجود دارند. آنچه که در خارج می‌بینیم یکی است و یک واحد می‌بینیم. صدا کم بود یک‌دفعه زیاد شد و به یک جا رسید. حالا بگویید که چندتا مرتبه داشت؟ این مسئله قابل برای شمارش نیست و شما یک واحد می‌بینید و عقل می‌آید تجزیه می‌کند و این یک واحد را به میلیاردها بلکه به ما لا یتناهیٰ[تقسیم می‌کند] اصلاً میلیارد نمی‌شود این قضیه را بردارد. می‌گوید که به میلیاردها این [تجزیه] می‌شود حالا آیا دستگاهش هست یا نیست این مسئله قابل برای این ظهور خارجی نیست.