شرط بقای موضوع در حرکت

حالا یا این حرکت اشتدادى است و حرکت این وجود سریع است یا حرکت آن کند است. شما یک موجود را درنظر بگیرید همان یک موجود در وجود خودش این حرکت براى او هست. ایشان مى‌فرمایند که نه، این اشتباهی که شما در اینجا مرتکب شدید این است که گفتیم: در حرکت ثبات موضوع شرط است. در مسئلۀ حرکت در مقوله، موضوع ثابت است و وضع آن تغییر پیدا مى‌کند یک حالتى بر او عارض مى‌شود که شما اسم آن عارض را حرکت مى‌گذارید. این کتاب ثابت است و اسم آن عارضى که بر آن هست را حرکت می‌گذارید. آن‌وقت ببینید در همۀ حال این کتاب ثابت است؛ خب این تا اینجا آمد. خود کتاب ثابت است و آن عارضش که عبارت از مقولۀ حرکت است آن عارض یعنى انتساب آن نه خود آن زمان، انتساب به زمان، آن حرکتى که بر این عارض است آن حرکت یا اشتدادى است یا حرکتى تضعفى در این مسئله هست. ولى خود کتاب که ازبین نمی‌رود، خود کتاب که تبدل پیدا نمى‌کند و ورق ورق نمى‌شود! اما اگر شما خود مقولۀ وجود را ـ وجود که در مقوله نمى‌گنجد حالا ما اسم تسامحی مى‌گذاریم! ـ متحرک بدانید یعنى در خود وجود، پس امر ثابت در اینجا چه می‌شود؟ دیگر ما امر ثابتى در اینجا نداریم! یک امرى در اینجا بوده بعد یک امر دیگرى متحقق می‌شود مثل اینکه شما یک دایره در اینجا تصویر کنید بعد یک دایرۀ بزرگ‌تر تصویر کنید. این دایره که تبدل به این نشد! شما یک دایرۀ دیگر درست کردید، بعد یک دایره شما باز در آنجا تصویر کنید همین‌طور مدام دایره‌هاى متعدد می‌گویید که آقا مدام دایره را بیشتر ببینید چند نفر نشسته‌اند بین آنها یک متر فاصله هست یعنى قطر یک متر است بگویید که آقا چرا به‌هم چسبیدید داریم خفه مى‌شویم یک‌خرده دایره را وسیع کنید افراد دیگر می‌آیند جا بشوند. شما یک متر عقب‌تر تشریف مى‌برید پس این دایره تبدیل نمى‌شود بلکه یک دایرۀ دیگر‌ى تشکیل می‌شود! این سر جای خود هست و با رفتن شما این دایره کش پیدا نمى‌کند، این سر جای خود هست. یک دایرۀ‌ دیگر درست می‌شود. باز افراد دیگر می‌آیند خب الحمدالله افراد زیاد آمدند و خب باید دایره را وسیع‌تر کنیم که افراد جا بشوند و همه استفاده کنند! می‌گویند که خودتان را دو متر عقب‌تر ببرید! شما دو متر عقب‌تر مى‌روید و مى‌گویید که دایره را بیشتر کن. این تسامح عرفی است.