تمایز تشکیک در ماهیت و اقسام آن

لذا مرحوم آخوند می‌فرمایند: کلام‌ آنها در اینجا به خود عارض نقض می‌شود. این عارض که باعث شده است این دوتا باهم اختلاف پیدا کنند، تمایز خود این عارض تمایز ذاتی است و خود این عارض دارای مراتب متشککۀ ذاتی است! خب در اینجا چه می‌گویید؟! پس اینکه می‌گویید که اصلاً در ذاتیات نمی‌شود تمایز و اشتراک وجود داشته باشد نه [این طور نیست]! ما می‌بینیم یک عارض در عین اینکه تمام این موارد سیاهی مشترک در همۀ افراد عارض هستند درعین‌حال اینها هم دارای مراتب مختلف هستند. همۀ اینها دارای مراتب مختلف سیاهی هستند.

معَ قَطعِ النَّظرِ عَنِ انتِقاضهِ بِالعارضِ رَدیٌّ جِداً بَل هوَ مُصادرةٌ عَلى المَطلوبِ الأولِ إذِ الکَلامُ فی أنَّ التَّفارقَ قَد یَکونُ بِنفسِ ما وَقعَ فیهِ التَّوافقُ بَینَ الشَّیئینِ لا بِما یَزیدُ عَلیه.

اصلاً این مصادره بر مطلوب است. ما داریم می‌گوییم که إذِ الکَلامُ فی أنَّ التَّفارقَ قَد یَکونُ بِنفسِ ما وَقعَ فیهِ التَّوافقُ شما آمدید مصادره به مطلوب کردید و دوباره همان حرف اول را زدید که یا این امتیاز به تمام ذاتیات است یا امتیاز به فصل است یا به عارض است! همان حرف را دوباره تکرار کردید و چیز اضافه در اینجا نگفتید! ما می‌گوییم که نه، غیر از آن که سه قسم امتیاز داریم قسم چهارم را داریم. شما بیا قسم چهارم را رد کن! شما قسم چهارم را رد نکردید و دوباره همان حرف اول را زدید که یا امتیاز به تمام ذاتیات است مثل کم و کیف یا امتیاز به فصل است مثل انسان و غنم یا امتیاز به عوارض است مثل عوارض صنفی و شخصیه. خب همان حرف را زدید نیامدید قِسم چهارم ما را رد کنید درحالی‌که ما قسم چهارم را اثبات کردیم.

أللهم صلّ علی محمّد و آل محمّد