ضابطه اختلاف تشکیکی در فلسفه

اطلاق هستى به‌عنوان «هست» به همان میزان صدق مى‌کند که آن اطلاق بر مبدأ اشتقاق و بر مبدأ هستی صدق مى‌کند. ما به آن هویت خارجى کارى نداریم که آن ما لا نهایة است و وجودش وجود بالصرافه است، وجودش وجود اطلاقی است، نه حدى دارد و نه مرزى دارد و این وجود محدود است و همین مقدار دانۀ نازک چوبى که وزن آن یک گرم هم نمى‌شود و اگر فوت هم کنی روی زمین می‌افتد! در خصوص هویت خارجیۀ این دو موجود کار نداریم ولی در اطلاق مفهوم وجود [بحث است که] به هردو می‌توان مفهوم وجود را گفت و تفاوتی نمی‌کند، درست شد؟ این اشتباهی که انجام می‌شود برای خلط بین مفهوم و آن موجود و هویت خارجی است؛ یعنی چون احساس می‌شود که آن هویت خارجی دارای مراتب مختلفی است پس اطلاق مفهوم بر آن هویت‌ها متفاوت می‌شود در‌حالی‌که هویت، هویت واحد است، مرحوم آخوند می‌خواهند این شبهه را برطرف کنند. مرحوم علامه حاشیه‌اى دارند که حاشیۀ خوبى است. البته مطلبى در آن هست که إن‌شاءالله بعداً عرض مى‌کنم.

تنبیهٌ تفصیلیٌ:

ضابطةُ الاختلافِ التشکیکی‌ على أنحائِه هو أن یختلفَ قولُ الطبیعةِ المرسلةِ على أفرادِها بِالأولویةِ أو الأقدمیةِ أو الأتمیةِ الجامعةِ لِلأشدیةِ و الأعظمیةِ و الأکثریةِ و الخلافُ بینَ شیعةِ الأقدمینِ و أتباعِ المعلمِ الأول مِن المشاءین‌ فی أربعِ مقاماتٍ.

قاعدۀ اختلاف تشکیکى بر اقسامى که دارد، عنوان طبیعت مرسله بر افرادش به‌واسطۀ اولویت اختلاف پیدا کند؛ یعنى صدق این عنوان بر بعضى از افراد تا صدقش بر فرد دیگر اولویت دارد. یا به‌واسطۀ این است که یک فرد اقدم از دیگری است و در سلسلۀ علیت قرار دارد چون علت مقدم بر دیگرى است. یااینکه فردی اتمّ از دیگری است و این تمامیتش هم اشدیت و اعظمیت از نظر حجم و یا اکثریت را مى‌گیرد، این سه‌تا در تحت اتمیّت داخل هستند.

اختلافى که بین شیعیان افراد اقدمین از فلاسفه و اتباع ارسطو در مسئلۀ اختلاف تشکیک [وجود دارد] در چهار مسئله ظهور کرده است. مسئلۀ اول در ذات و ذاتیات است؛ اختلاف در ذات و ذاتیات آیا وجود دارد یا وجود ندارد؟