تبیین تشکیک در ذات و ذاتیات

اختلاف در وجودات؛ اختلاف در فرد خارجی

جلسۀ قبل در مسئلۀ وجود گفتیم که حقیقت وجود، حقیقتى است که اصلاً جنس و فصل ندارد و یک ذات بسیط است و صدقش به هر فرد خارجی، صدق على التواطی است یعنى به این دستگاه ضبطی که یک سیر وزنش است موجودٌ گفته مى‌شود و به ملائکۀ مجرد هم موجودٌ گفته مى‌شود و به بارى تعالى هم موجودٌ گفته مى‌شود و تفاوتى از این نظر ندارد. آنچه که هست خود فرد خارجى این است که باهم اختلاف دارند.

تلمیذ: اینجا فرقش این است آن ما‌به‌الاِختلاف نمى‌تواند خارج از وجود باشد چون در مورد خط طویل ‌بودن و قصیر بودن خارج از این به آن تحمیل مى‌شود.

استاد: نه! بحث مفهومى است، صحبت این است که مفهوم وجود، صدق مفهوم متواطى است. وقتى صدق مفهوم متواطى است پس اختلاف به فرد خارجی می‌آید، این‌هم همین‌طور است. مثلاً صدق زمان بر یک ساعت مانند صدق مفهوم زمان بر نیم ساعت است، اختلاف این دو کجاست؟ مربوط به آن فرد خارجی است و فرقى باهم نمى‌کند.

تلمیذ: در فرد خارجى چه چیزى در این فرد هست که در آن نیست؟ در مورد وجود، قوّت ... .

تشکیک‌بردار نبودن مفهوم وجود

استاد: هردو یکى است؛ یعنی در مورد وجود آن فرد خارجى سهم بیشترى از آن مصداقیت دارد، نه از مفهوم! در این‌هم همین‌طور است و این‌هم سهم بیشترى دارد، هردو یکى است. مصداقیت عبارت از وجود است و وقتی که ما بحث مصداق مى‌کنیم در واقع بحث وجود را مى‌کنیم، در مقام مفاهیم وقتی که صحبت مى‌کنیم این از مصداقیت خارج مى‌شود و بحث ماهیات می‌شود منتها فرقش این است که وجود ماهیت ندارد و اسمش را ذات مى‌گذارد و بقیۀ مقولات اشیاء ماهیات دارند، فقط فرق در همین است والاّ همین‌که بحث تشکیک مى‌شود بحث روى وجود می‌رود یعنى وجود خارجی است که تشکیک برمى‌دارد والاّ خود مفهوم تشکیک برنمى‌دارد.