تبیین تشکیک در ذات و ذاتیات
تحلیل تفاوت مفهوم و مصداق در مقولات فلسفی
آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به بررسی دقیق دیدگاه شیخ اشراق و مشائین پیرامون مسئله تشکیک در ذات و ذاتیات می‌پردازند. بحث با تبیین این نکته آغاز می‌شود که آیا ماهیت و ذاتیات اشیاء، مانند مقولات کم و کیف، قابلیت اشتداد و ضعف دارند یا خیر. استاد با تفکیک میان «مفهوم» و «مصداق»، توضیح می‌دهند که در حمل اولی و تواطی، مفهوم ماهیت ثابت است و تشکیک‌بردار نیست؛ اما در مقام مصداق و فرد خارجی، تفاوت‌هایی وجود دارد که گاه موجب توهم تشکیک در ذات می‌شود. در ادامه، با نقد دیدگاه‌های مشائین و اشراقیون، روشن می‌شود که اختلاف در شدت و ضعف، نه در خودِ ماهیت، بلکه در مصداق کلی ذهنی و خصوصیات فردی خارجی ریشه دارد. این جلسه با هدف رفع سوءتفاهم‌های رایج در باب تقابل و تضاد در مراتب ماهوی، به تبیین دقیق جایگاه مقایسه و نقش ذهن در ترسیم این مراتب می‌پردازد.
تبیین تشکیک در ذات و ذاتیات
توضیحات:
آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به بررسی دقیق دیدگاه شیخ اشراق و مشائین پیرامون مسئله تشکیک در ذات و ذاتیات می‌پردازند. بحث با تبیین این نکته آغاز می‌شود که آیا ماهیت و ذاتیات اشیاء، مانند مقولات کم و کیف، قابلیت اشتداد و ضعف دارند یا خیر. استاد با تفکیک میان «مفهوم» و «مصداق»، توضیح می‌دهند که در حمل اولی و تواطی، مفهوم ماهیت ثابت است و تشکیک‌بردار نیست؛ اما در مقام مصداق و فرد خارجی، تفاوت‌هایی وجود دارد که گاه موجب توهم تشکیک در ذات می‌شود. در ادامه، با نقد دیدگاه‌های مشائین و اشراقیون، روشن می‌شود که اختلاف در شدت و ضعف، نه در خودِ ماهیت، بلکه در مصداق کلی ذهنی و خصوصیات فردی خارجی ریشه دارد. این جلسه با هدف رفع سوءتفاهم‌های رایج در باب تقابل و تضاد در مراتب ماهوی، به تبیین دقیق جایگاه مقایسه و نقش ذهن در ترسیم این مراتب می‌پردازد.
تبیین تشکیک در ذات و ذاتیات
15تلمیذ: در اصالت وجود خود مرحوم حاجى این را حتی به شعر هم آورده است.
استاد: این را هم ذکر می‌کند. اصلاً خود مرحوم حاجی این را آورده است.
تلمیذ: کلمۀ «تر» را که به اشیاء نسبت مى‌دهیم، از حیث صدق آن کم و کیف و از حیث صدق ماهیت تفاوتى ندارد، هم این خط است و هم آن خط است ولى آن که طویل‌تر مى‌شود یا این قصیرتر مى‌شود، به مصداق خارجى مجبور است برگردد.
استاد: بله‌بله! همین‌طور است.
أللهم صلّ علی محمّد و آل محمّد