ماهیت و تفسیر آن در فلسفه اسلامی

یک وقت در گیرودار دعوای بین ماهیت و وجود و بین اصالة الماهیتی‌‌ها و اصالت الوجودی‌ها منی که طلبه هستم و اصلاً نمی‌توانستم این حرف‌ها را بپذیرم که اصالة الماهیه چیست و اصالة الوجود چیست! این کتاب‌ها این مطالب را در ذهن ما آورد والاّ ما با آن ذهنی که قبلاً داشتیم یک خدایی برای خودمان ترسیم می‌کردیم، حالا این کتاب‌ها خدا و زندگی ما را عوض کرده و دنیای ما را برگردانده است و ماهیت و وجود درست کرده است و از این حرف‌ها که خلاصه باید تکلیف خودمان را با اینها روشن کنیم! وقتی سؤال می‌کنم که این چیست یعنی آن چیزی که باعث شده است که این الآن وجود خارجی پیدا کند چیست. آیا ماهیت باعث شده است؟ یعنی ماهیت آن‌قدر زور و قوه و قدرت دارد و باعث شده است که این وجود خارجی پیدا کند یا وجود؟! می‌گویید که نه، ماهیت که زور ندارد ماهیت مثل پفک می‌ماند! ﴿كَسَرَابِۢ بِقِيعَةٖ يَحۡسَبُهُ ٱلظَّمۡ‍َٔانُ مَآءً حَتَّىٰٓ إِذَا جَآءَهُۥ لَمۡ يَجِدۡهُ شَيۡ‍ٔٗا﴾¹ اصلاً هیچ چیزی نیست و هیچ ماهیتی نیست. می‌خواهید ببینید که هیچ چیزی نیست؟ اینکه الآن در دست من هست را ازبین می‌برم و تبدیل به امر دیگری می‌کنم؛ این الآن پلاستیک یا مقوا است، این را می‌سوزانم و خاکستر می‌شود، ماهیتش کجاست؟ دنبال کارش رفت! اگر عرضه داشت خودش را نگه می‌داشت و با یک حرارت تبدیل به خاکستر نمی‌شد! ولی می‌بینید که وزنش هست و ازبین نرفته است! این خاکستر را در دست می‌گیرید و می‌بینید که حجم دارد! معلوم می‌شود که آنچه که قوام دارد ماهیت نبوده است بلکه آنچه که قوام داشت وجود بوده است و آن وجود به این شکل و صورت درآمد و مطلب را بر شما مشتبه کرد و حقیقت را مجاز و مجاز را به شما حقیقت نشان داد. حالا شما که مقداری نسبت به این مسئله اطلاع پیدا کردید سؤال می‌کنید که آن چیزی که شیء به‌واسطۀ آن قوام دارد چیست؟ در جواب می‌گویید که وجود است، به‌واسطۀ وجود است که شیء قوام دارد و اگر وجود نبود، هزارتا ماهیت را کنار هم بگذارید یک گرم وزن ندارد! ده هزارتا ماهیت را کنار هم بگذارید وزن ندارد! شخصیت، شأن، خصوصیت و ارزش ندارد و تمام اینها را وجود به این مسئله داد.