ماهیت کلی و جزئی در فلسفه و عرفان

در قضیۀ امام حسین علیه‌السّلام اصلاً اصل دین داشت ازبین می‌رفت! یعنی آبروریزی‌ای که دیگر داشت می‌شد و ظاهر به جایی رسیده بود که ظاهر را هم خراب کرده بودند، آنجا خب حضرت سیدالشهدا مسئله‌اش فرق می‌کرد ولی اگر امام حسن شهید می‌شد آب از آب تکان نمی‌خورد! صاف امام حسن را می‌کشتند و معاویه هم می‌آمد خطبه می‌خواند و می‌گفت: با ایشان هیچ کاری نداریم، یک تشییع جنازۀ مفصلی هم برای امام حسن می‌گرفت! یک مجلس ختم می‌گرفت و منبری هم بالا می‌رفت و شروع می‌کرد که این حسن بن علی نوۀ رسول خدا است و گریه هم می‌کردند و خود معاویه هم گریه می‌کرد! معاویه از این کارها بلد بود! از من و شما بهتر بلد بود! یک مجلس ختمی می‌گرفت و مثل باران گریه می‌کرد و می‌گفت: ای خدا برای چه گرفتند و ازبین بردند؟! آن عایشه که دشمن شمارۀ یک عثمان بود می‌گفت: «اُقتُلوا نَعثَلا فَقَد کَفَرَ»،¹ آن بعد از کشتن عثمان به خون‌خواهی راه افتاد و امیرالمؤمنین بندۀ خدا را قاتل معرفی کرد! اینها همیشه این‌طوری بودند! حالا که عایشه أم‌المؤمنین و رضی الله عنها شده‌اند! دیگر خیلی عالی شد! مثل اینکه همه چیز دارد خوب می‌شود و مشکلمان دارد حل می‌شود و مسئله‌ای نداریم!

مکّار بودن معاویه

معاویه می‌آمد این کار را می‌کرد و بعد هم می‌گفت: آقاجان نماز بخوانید، برایتان قاضی می‌گذارم! برایتان امام جماعت می‌گذارم! برایتان مسئله‌گو می‌گذارم! حجتان را هم بروید، همه کارتان را بکنید! مگر معاویه این کار را نکرد؟! گفت که ما می‌خواستیم به ریاست برسیم، ـ «قاتَلتُکُم لِأتَأمَّرَ عَلَیکُم وَ قَد أعطانی اللهُ ذَلکَ»² ـ رسیدیم! معاویه خیلی مکّار بود. لذا امام حسن علیه‌السّلام چاره‌ای نداشت! می‌گویند: نه‌خیر، امام حسن صلحش هم سیاست بود و یک نوع جنگ بود و یک نوع مبارزۀ درونی بود. نمی‌توانند بفهمند! اصلاً انگار امام نباید بنشیند! این یک چیزی است که اصلاً امام نباید بنشیند! انگار خدا به امام تکلیف کرده است که همیشه بایستد! اگر دو دقیقه بنشیند می‌گویند: بلند شو! بلند شو! برای چه نشسته‌ای؟! چرا خوابیده‌ای؟! راه برو، بایست، بدو! یک طرز فکر این است که امام نباید بنشیند! آقا اصلاً می‌خواهم یک ساعت بنشینم استراحت بکنم یک چای بخورم، به تو چه؟! نه‌خیر! این ساعت را هم باید بدوی! جداً یک طرز فکری است که هنوز در خیلی‌ها هست!