تبیین حقیقت تشخص و نقش وجود در تعین اشیاء

معنای «اللهم اجعلنا» در ادعیه

تلمیذ: پس اینکه در دعاها داریم «اللهم اجعلنا ...» به چه معناست؟

استاد: یعنی ما را متحوّل کن.

تلمیذ: یعنی این وجودی که متعیّن شده را تغییر بده؟

استاد: خود ما که الآن در این وضعیت و موقعیت هستیم از نقطه‌نظر ارتباط نفسانی، ارتباط ما را به وحدت برگردان، از کثرت این ارتباط را منصرف کن و منسلخ کن و تبدیل به وحدت بکن! این معنای جعل است. هزارتا جعل است؛ جعل بعد از جعل بعد از جعل و ...؛ تمام اینها تطوّراتی که در وجود می‌آیند تمام اینها جعل است ﴿كُلَّ يَوۡمٍ هُوَ فِي شَأۡنٖ﴾.¹ مثلاً اول بچه را خلق می‌کند بعد اینها را بزرگ می‌کند بعد صور مختلفی می‌دهد، همۀ اینها اضافات اشراقیه هستند. فقط که جعل اوّلی نیست بلکه هم در حدوث هست و هم در استمرار!

و کذا ما اختارَه بعضُ المُدقّقینَ مِن أنَّ تَشخّصَ کلَّ شَخصٍ بِجزءٍ تحلیلی لَه یُمکنُ حملُه على الوجودِ فإنَّ الوجودَ لا یَمتازَ عنِ الماهیةِ فی الأعیانِ و ما قیلَ مِن أنَّ تشخَّصَ الشی‌ءِ بِالفاعل فَهو أیضاً صحیحٌ فإنَّ الفاعلَ مفیدُ الوجودِ و الوجودُ عینُ التَّشخِّص فَمُفیدُ الوجود هو مفیدُ التَّشخص و قد عَلِمتَ أیضاً أنَّ کلَّ وجودٍ یَتقوَّمُ بِفاعلِه فَکلُّ تَشخّصٍ یَتَقوَّمُ بِفاعلٍ ذلکَ التشخّص لکن کلامَنا فی السببیةِ القریبةِ لِتشخّصِ الشی‌ءِ المتشخّص.²

بعضی فرمودند ـ منظور از بعضی محقق دوانی است ـ‌ که تشخّص هر شخصی به جزء تحلیلی اوست و جزء تحلیلی هم که عقلی است دیگر پس چرا جزء عقلی می‌آید و علت برای تشخّص خارجی می‌شود؟! ایشان می‌فرمایند که منظور از جزء تحلیلی همان وجود است که ذهن آن شی‌ء خارج را تحلیل به وجود و ماهیت می‌کند؛ آن تکّۀ وجودش باعث تشخّص آن است و ماهیتش جدای از اوست.

وجود با ماهیت در اعیان یکی است و تفاوتی نمی‌کند. آنهایی هم که فرمودند که تشخّص شی‌ء بالفاعل است یعنی فاعل است که می‌آید آن شیء را در خارج محقق می‌کند که آن فاعل عبارت از ذات باری است [این کلام صحیح است] که ‌فاعل وجود را افاده می‌کند.