ماهیت و مراتب وجود در تبیین جنس و فصل

مسئلۀ احاطۀ انسان بر همۀ مراتب به این کیفیت است منتها ما چون در آن واحد قادر بر فعلیت دادن به این قوا نیستیم از اینها محرومیم، نه‌اینكه نداریم یعنى ما درعین‌حال که متوجه ظاهر هستیم در همین حال هم محكوم مبانى و قوانین مثال و برزخ هستیم و در همین حال هم اتصال ما با ملكوت هست که اگر نباشد تمام قضیه اصلاً طور دیگرى خواهد شد، وقتى که علت از مراتب متنزّله انقطاع پیدا كند حكم عدم بر سایر مراتب معلولى بار مى‌شود.

اتصال روح به مقام قدس

در همین حال به جبروت وصل هستیم و روح ما هم در همین حال به آن مقام قدس متصل هست منتها به‌واسطۀ ضعف از فعلیت دادن، ما فقط به آن أدنى المراتب توجه مى‌كنیم و آن مرتبه فقط مرتبۀ ظاهر است. كسى كه بالاتر بیاید یك پله بالاتر مى‌رود و آن مسئلۀ مثال براى او فعلیت پیدا مى‌كند و آن كسى كه بالاتر برود مسئلۀ ملكوت براى او فعلیت پیدا مى‌كند و همین‌طور به آن مرتبه كه مرتبۀ بقاء است که در مرتبۀ بقاء، مقام جامعیت و جمعیت است؛ جمعیتِ بین همۀ عوالم و جامعیت بین همۀ قوا كه با حفظ ظاهر است لذا امام علیه‌السلام و اولیاء كُمَّل در عین اینكه‌ دارند صحبت مى‌كنند درعین‌حال دارند تصرفات خودشان را نسبت به عوالم دیگر انجام مى‌دهند.

امام زمان علیه‌السّلام كه الآن بیاید و با شما صحبت بكند شما خیال مى‌كنید که فقط دارد با شما صحبت مى‌كند ولی در واقع تمام ملك و ملكوت را الآن دارد مى‌گرداند و ما هیچ هم اطلاع نداریم! یك جنبۀ ظاهر که آن أدنى المراتب صحبت و تكلم است را مى‌بینیم و از آنچه كه در نفس او مى‌گذرد اطلاع نداریم، خبر نداریم كه الآن نفسش با تمام مثال مرتبط است، كل مثال در عالم وجود، خدا هم كه مثال ندارد. نفس او با تمام مثال الآن در ارتباط است، قلب او با تمام ملكوت در ارتباط است، سرِّ او با تمام اشیاءِ مافوق مرتبۀ قلب در ارتباط است و این مظهر اسم اتمّ و اعظم مى‌شود.