مقام هوهویت و مراتب اطلاق در هستی

استاد: خب معنای أحد همین است.

تلمیذ: فرمودید: کلُّ اشیاءٍ أحد.

استاد: خب بله.

تلمیذ: مظهر أحد یا خود أحد؟

استاد: ببینید وقتی ما كه مى‌گوییم: این مظهرِ أحد است و این [قید] را اضافه مى‌كنیم؛ یعنی این مظهرى كه او أحد است؛ الآن وقتى كه شما به [ظهور] یك شیئى دارید نگاه مى‌كنید در نشان دادن مرتبۀ أحدیت نیازى به ضمّ ضمیمه ندارید، وقتى كه من الآن دارم به شما نگاه مى‌كنم آیا براى شناخت شما و شخصیت شما احتیاج دارم كه اخوی‌تان را درنظر بگیریم و تا ایشان را درنظر نگیرم شما را نمى‌شناسم؟! خیر، هرکدام از شما برای خودش هست. وقتی هركدام از شما را که نگاه مى‌كنم؛ از نگاه به شما آن ظهور حضرت والد معظمتان را كه خودشان و دیگران را به‌زحمت انداختند تا یك هم‌چنین وجود ذی‌جودى در این عرصه پدید آوردند، این مرا به آن نكته مى‌رساند! پس از توجه به شما، آن والد شما در نزد من ظهور پیدا مى‌كند و هكذا جناب آقاى حاج ... هم همین‌طور، هیچ‌کدام ربطى به‌هم ندارد، سومى هم باشد همین‌طور، چهارمى هم باشد یا صدمى هم باشد همین‌طور است‌. شنیدم در کشور چین یک نفر یك‌دفعه چهل‌تا نوزاد زائیده بود؛ انگار که یك كیسه درآمد و یک‌مرتبه چهل‌تا بچه موش به بیرون ریختند، تا چهارده‌ نوزاد را دیده بودم اما این دیگر...! هركدام از اینها براى خودشان كسى هستند و هیچ ربطى به دیگرى ندارند.

شما وقتى به یك انسان یا به یك شجر و به‌طور‌کلی به یك وجود نگاه مى‌كنید آیا براى اینكه خدا را در او ببینید نیاز دارید دیگران را هم ضمیمه كنید؟! یعنى نشان دادن خدا نقص دارد و باید نقص او را به‌واسطۀ ضَمّ ضمائم دیگر جبران كنیم یا نه؟! [من‌باب‌مثال] خود آن وجود خود این درخت آمد و گفت: ﴿يَٰمُوسَىٰٓ إِنِّيٓ أَنَا ٱللَهُ رَبُّ ٱلۡعَٰلَمِينَ﴾¹ حالا کنار درخت جوى هست ارتباط ندارد، كوه هست ارتباط ندارد، آدم هست ارتباط ندارد، گوسفند دارد مى‌چرد ارتباط ندارد؛ الآن این درخت مظهر تجلّى خدا شد و حضرت موسى در توجه به این قضیه خدا را دید یا ندید؟! یا درخت را دید؟! تمام شد والاّ این در همه چیز هست!‌