تحلیل ماهیت و جایگاه جنس و فصل در فلسفه

ما یك دفعه درس خارج یك نفر رفته بودم، [فقط] یك روز رفته بودم الآن هم هست؛ آن موقع‌ها كه من تازه بحث‌هاى خارج را شروع كرده بودم و این‌طرف و آن‌طرف می‌رفتم [تا ببینم دروس چگونه است] پانزده یا شانزده‌جا رفتم؛ یكى یك هفته طول مى‌كشید مى‌گفتیم:‌ برو بابا، عطایش را به لقایش بخشیدیم! یكى را یك ماه رفتیم و بعد از یك ماه دیگر گفتیم که عطایش را به لقایش بخشیدیم! بعضى‌ها را یك روز مى‌رفتیم و مى‌گفتیم: بخشیدیم! بخشش‌هاى ما طول مى‌كشید؛ بعضى یک‌روزه، بعضی هفت‌روزه، بعضی یک‌ماهه! بعضی جا هم مثل حاج شیخ مرتضى حائرى ـ خدا رحمتشان كند ـ رفتیم و تا وقتى كه ایشان در قید حیات بود، در خدمت ایشان بودیم و واقعاً هم از ایشان استفاده كردیم. خدا رحمتشان كند. مرحوم حاج مرتضى حائرى مرد بى‌هوایی بود و آنجایى كه نمى‌فهمید مى‌گفت که نمى‌فهمم. وقتى كه ایشان اواخر [عمرشان] درس مكاسب [مبحث] خیارات را درس می‌داد و من خدمت ایشان مى‌رفتم بحث‌ها گاهى اوقات به مسائل فلسفی کشیده می‌شد مى‌گفت: ببین آقا سید محسن جانم! اینها را دیگر از من نپرس برو از بابایت بپرس! من فقط تا اینجا با تو مى‌توانم حرف بزنم!

دقت بی‌نظیر مرحوم حاج شیخ مرتضى حائرى رحمة‌الله‌علیه

خدا ایشان را بیامرزد خیلى آدم صاف و صادق و دقیقی بود و از تمام افرادى كه الآن هستند دقتش ده برابر بود! جداً مى‌گویم در آن موقع ایشان در دقتش نظیر نداشت، ولى خب بالأخره ایشان فلسفه نخوانده بود و طبعاً یك اختلافاتى ما داشتیم. خدا ایشان را بیامرزد یک قضیه‌ای یادم هست و هر وقت فكر می‌کنم ناراحت مى‌شوم، ایشان كسالت قلبى داشت و من به اتفاق یكى از دوستان با ماشینش دنبال ایشان آمده بودیم و ایشان را تهران بردیم. ناراحتى قلبى داشت داخل ماشین عقب نشسته بودیم و در بین راه من این مسئلۀ ولایت فقیه را مطرح كردم، حالا بیچاره مرض قلبى دارد و ما هم طلبه بودیم و به این فكر نبودیم که این آقا پیرمرد هفتاد هشتاد ساله است! یك‌دفعه عصبانى شد ـ البته ایشان منظورش همین ولایت فقیه‌هایی است که ... چه عرض کنم! ـ و گفت: آقا دیوانه هم این ولایت را قبول ندارد، ندارد، ندارد تا چه رسد به عاقل! بعد من گفتم: بله آقاجان منظورم ولایت امام است! این را كه گفتم، دیگر هیچ چیزی نگفت. ولى بالأخره در همان مسائلى كه بحث داشتیم ایشان به آن مطلب نرسیده بود این قضیه كه دیگر خلاصه هركسى بیاید و مدعى چنین مطالبى باشد و همان‌طوری‌كه گفتم طبعاً [صحیح نیست].