تحلیل ماهیت و جایگاه جنس و فصل در فلسفه

ما دو جسم داریم؛ یك جسم، جسم مادۀ مادۀ محض داریم و یك جسمى داریم كه نفس به آن تعلق گرفته و این دو با‌هم تفاوت پیدا مى‌كنند؛ جسمى كه مادۀ نفس است و نفس به او تعلق گرفته است یك موجودى است غیر از آن جسمى كه از انضمام نفس بر آن حاصل مى‌شود که مجموع است. یك وقتى شما این جسم را من‌باب‌مثال انسان را به‌عنوان أنَّه لحمٌ و به‌عنوان أنَّهٌ عَظمٌ درنظر مى‌گیرید این یك لحاظ جسمیت به این است ولی یك وقتى مى‌گویید: این زید است، این آدم است، این انسان است. این انسانى كه دارید مى‌گویید دیگر از این جسمیتِ آن، فقط لحمیت مورد لحاظ نیست، اگر لحمیت مورد لحاظ باشد باید مرده را هم بگویید که انسان است، دیگر به مرده كه نمى‌شود بگویید انسان است ما نمى‌توانیم بگوییم، الآن مرده فقط یك لحم، عظم و ... است، این دو اعتبارى كه شما دارید مى‌كنید این همان دو اعتبارى است كه همان جنبۀ بشرط‌لائى است كه بر او مقدم مى‌شود.

پس آن جسمیتى كه جداى از تعلق نفس است بر آن جسمیتى كه نفس به آن تعلق گرفته است مقدم است. همان‌طور که در طول نشئۀ این تطورات حیات شما مى‌بینید اول جنین است بعد تبدیل به علقه می‌شود بعد مضغه می‌شود تمام این [حالات] ماده بودن را دارد این ماده بودن مى‌آید یك صورت به خود مى‌گیرد بعد دوباره جلو مى‌رود یك صورت همان ماده مدام صورت را عوض مى‌كند تااینكه به ﴿ثُمَّ أَنشَأۡنَٰهُ خَلۡقًا ءَاخَر﴾¹ مى‌رسد.

فهاهنا جسمان موجودان ... ما در اینجا دو جور جسم داریم یكى جزء براى دیگر است یعنى آن ماده بودن جزء براى انسان بودن است براى زید بودن است آن ماده بودن صرف و تنها، و هکذا فی کلِ نوعٍ مرکبٍ ترکیباً طبیعیاً این مسئله در آنجا وجود دارد.

اللهم صل علی محمد و آل محمد