تحلیل فلسفی اقتران صورت به ماده

استاد: اینها اشکال دارد.

تلمیذ: در جنابت هم همین‌طور است؟ فراموش کرده است که ...

استاد: آن هم باطل است و فرق نمی‌کند.

تلمیذ: سؤالی که مرحوم علاّمه از آقای بهجت کرده بودند نسبت به شخصی که غسل را اشتباه انجام داده چه بود؟!

استاد: این مسئله به نسبت خود افراد متفاوت است و همه یک حکم ندارند. این قضیه را در مسئلۀ قضاء حج در مورد مخالف هم داریم؛ روایات مختلفی در آنجا بود و این مسئله را گفتیم که جواب امام به میزان قابلیت شخص است که در اینجا حضرت می‌فرماید: «أنا أُحبُّ أن یعید»¹ و در یک جا دارد که «یجبُ أن یُعید»² البته آنچه که ما در آنجا بین این دو جمع کردیم گفتیم که «یجبُ» به آنجایی برمی‌گردد که از نظر نَصْب خیلی قوی باشد و جهل مرکب داشته باشد و مقام، مقام عناد باشد ولی اگر نه، فردی است که جزو عوامِ اینها است مسئله فرق می‌کند و مراتب کدورت و ظلمت و ابتعاد در قضاء و عدم قضاء و الزام و عدم الزام متفاوت است. این افراد هم که طبعاً ‌چنین وضعیتی دارند مسئلۀ آنها همین‌طور است؛ یعنی نمی‌شود قضیه را به‌نحو حکم کلی گفت چون از یک نظر واقعاً خلاف ما أنزل الله عملی انجام داده است و از یک نظر انسان همه را [نمی‌تواند] الزام به [قضاء و اعاده] بکند چون ممکن است افراد به مشقت و حرج مبتلا بشوند لذا اینجاست که انسان نمی‌تواند مسئله را به حکم کلی درنظر بگیرد بلکه مسئله، مسئلۀ شخصی می‌شود که انسان در ارتباط با خود شخص باید تصمیم ‌بگیرد که نسبت به او چه تکلیفی را بگوید.

تلمیذ: نسبت به قبول و عدم قبول است؟ به شخصی که توانایی اعادۀ عمل را داشته باشد باید گفت که باید اعاده کنی؟!

استاد: بله، اگر بتواند اعاده کند؛ یعنی در آنجا هم میزانش فرق می‌کند؛ یک وقتی زیاد است و یک وقتی خیلی زیاد نیست و خود حال شخص نسبت به او هم متفاوت است. در موارد مختلفی داریم حتی نسبت به مسائل جنائی اختلافاتی در اینجا بوده است.