مبانی فلسفی ارزش انسان و جایگاه امام

تلمیذ: صورت حقیقتش تعلّق خاطر دارد و نقصان پیدا می‌کند. آثار صورت در ماده به سبب نقصان در صورت است نه فنای بر ماده. اینکه در اینجا حقیقت متعلق به صورت است قبل از اینکه تعلق بگیرد صورت کمال خودش را داشته است.

استاد: بله هرچه هست برای صورت است، منتها كمال صورت كى ظهور پیدا مى‌كند؟! وقتى به ماده تعلق بگیرد! ببینید این صورتى كه مى‌خواهد بیاید یك مرتبۀ واحد نیست بلکه دارای مراتب مختلفى است كه به‌واسطۀ تغییر و تحولاتى كه پیدا مى‌كند این صورت هم تغییر و تحول پیدا خواهد كرد، فقط یك جنبه ندارد و این تغییر و تحولاتش به‌واسطۀ واقع شدنش در محیطى است كه آن محیط صورت را به فعلیت خودش دربیاورد یعنى صورت براى اینكه به لذتى برسد احتیاج به ماده دارد یااینكه برای اینکه به الَمى برسد احتیاج به ماده دارد، خود همان صورت فی‌حدّنفسه یك جنبۀ تجردى دارد كه آن جنبۀ تجردى در آن موقعیت فعلیت خودش جداى از ماده و اینها نیست، بله! وقتى كه به مرحلۀ فعلیت تام رسید آن موقع دیگر نیاز به ماده ندارد.

تلمیذ: یعنی ما صور مادی را در نظر نگیریم؟

استاد

: الآن فرض بكنید یك انسان مى‌خواهد از عالم بهیمیت حركت كند و مى‌خواهد به‌واسطۀ ریاضات خود را تغییر بدهد مثلاً دروغ مى‌گوید مى‌خواهد از این بعد راست بگوید، دزدى مى‌كند مى‌خواهد از این بعد دزد نباشد، مال مردم را تابه‌حال خورده اما مى‌خواهد در این موقع که مى‌بیند آتشى هست و قیامتى هست و فردا بابایش را درمى‌آورند اینها را جبران كند؛ فرض كنید سر گردنه ایستاده و کاروان را لخت می‌کند حالا مى‌خواهد توبه كند، درست شد؟ حالا اینكه مى‌خواهد از الآن كم‌كم برگردد صورتش الآن این است لذا وقتی نگاهش مى‌كنى مى‌بینى صورت فعلى این شخص صورت حیوان است؛ صورت گرگ است صورت انسان نیست.