تبیین کیفیت انتزاع جنس و فصل از ماده و صورت

شما که الآن چیزهایى را مى‌بینید و احساس مى‌کنید به‌طور غیرعادی اتفاق مى‌افتد، چرا راجع به آنجا یک هم‌چنین مسئله‌اى را اذعان ندارید و نمى‌خواهید در آن قسمت قبول کنید؟!

این قضیه‌اى که در اینجا اتفاق مى‌افتد یک مسئلۀ نفسانى است یعنى رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم در نفس [خود] آن ماه را مى‌بیند و حتى لازم نیست نگاه کند، مى‌تواند سرش را پایین بیندازد و خواهى‌نخواهى مى‌بینى که چشمش هم بسته مى‌شود! یعنى در توجه به نفس خواهى‌نخواهى چشم بسته مى‌شود. آن ماهى که در نفس قرار دارد را با ارادۀ خودش نصف مى‌کند منتها حالا خب دستش را بالا مى‌برد که در اینجا به ماه عادی هم اشاره شود. این قضیه با ارادۀ در نفس تحقق پیدا مى‌کند! وجود همۀ اینها وجود نفسى است که جنبۀ عکس‌العملش، عکس‌العمل خارج است. خب حالا چطور این واقعیت صورت خارجى دارد؟! این حقایق و مسائل خارجیه به‌واسطۀ چیست؟! به‌واسطۀ همان فعلِ فاعل است یعنى خود فاعل در اینجا اعمال رویه مى‌کند البته اعمال رویۀ فاعل و اعمال ارادۀ او همان اعمال رویه و ارادۀ پروردگار است؛ دو چیز نیست که ارادۀ پروردگار تعلق بگیرد و بعد این را در دل ولىّ خودش بیندازد و بعد به ولىّ خودش بگوید که حالا انجام بده، نه! اینها حقیقت ندارد. آنچه که انجام مى‌گیرد، یک عمل و فعل واحد است که آن فعل واحد از این دریچه صورت خارجى پیدا مى‌کند یعنى یک اراده است؛ یعنی‌ ارادۀ فاعل و ارادۀ مولا و آن نفس عمل خارجى که دارد اتفاق مى‌افتد واحد است، همۀ آنها یک واحد است و در اینجا دو واحد هم نخواهد بود.

این مسئله برای این است که بین او و سایر افراد در این مسئله تفاوت هست؛ یعنى در هردو مطلب یک واقعیت و یک حقیقت هست؛ هم در مقام مکاشفه و هم در مقام فعل خارجى، هردو یکى است. نفس بالا مى‌رود و وقتى که نفس به یک موقعیت خاص رسید، در آن موقعیت خاص اعمال مى‌کند حالا آن اعمالش یا اعمال علمى بدون تحقق امر دیگر خارجى است یا اعمال او اعمال علمى است، با اراده و عقل نسبت به امر خارجى،