کیفیت اخذ جنس و فصل از ماده و صورت

خب این اشکالى که در اینجا هست به این برمی‌گردد که جوهر جنس براى صورت می‌شود و آن امتداد در جهات سه گانه ـ طول و عرض و عمق ـ هم فصلیت می‌شود. امتداد یک حقیقت خارجى است. گرچه استعداد عبارت از یک حقیقت خارجى است ولى حقیقت خارجى‌ای است که در ذاتش و در کمونش ابهام قرار دارد! وقتى که ابهام قرار داشت بنابراین وقتى این جنس در آن فصل خودش منمحى و فانى است، آنچه که در این زمینه به‌دست مى‌آید عبارت از یک جنسیت مبهمه و یک صورت فعلیه است، چون خود جنسِ صورت هم فانى در فصلش مى‌شود؛ همان‌طوری‌که جنس ماده فانى در همان استعداد است و محوضت در استعداد پیدا مى‌کند و یکى مى‌شود، جنسیت فصل هم که همان جوهریت مشترکه باشد در صورت فانى مى‌شود.

بنابراین صورت هم که عبارت از همان عین و تعین خارجى است، وقتى تعین خارجى شد مابه‌الاِشتراک ما در این زمینه صورت خواهد بود یا همان حقیقت مبهمۀ قابل براى صور مختلف پیدا کردن؟! کدام‌یک از این دو است؟! یعنى کدام‌یک از این دو اولىٰ و احقّ است به اینکه ما جنس را که یک حقیقت مبهمۀ مشترک است از او بگیریم؟! هردوىِ ماده و صورت جنس دارند و جنسشان هم عبارت از جوهر بودن است؛ در جوهر بودن، هم ماده جوهر دارد و هم صورت جوهر دارد و در این مسئله تفاوتى نمى‌کنند ولى آن ابهامی که در جنس هست و آن ابهام در صورت و فصل نیست، آن ابهام را از کدام‌یک از این دو بگیریم؟! خب باید ابهام را از ماده بگیریم به‌خاطر اینکه ماده است که مبهم است و فقط قابلیت براى صورت‌پذیرى را دارد، خود صورت فعلیت دارد. پس وقتى که شما مى‌خواهید نظر بیندازید و به یک حقیقت مبهمه به‌عنوان جنس جنبۀ سعى بدهید، سراغ یک منشأ مى‌روید که آن منشأ شما را زودتر به مطلوب و مقصد برساند. آن منشأ چیست؟ آن عبارت از همان ماده و هیولا است ولى صورت نه، صورت آن فعلیت خارجى است و در آنجا دیگر این مبهم و ابهام وجود ندارد.