کیفیت اخذ جنس و فصل از ماده و صورت

البته مواردی پیدا مى‌شود و یک چند درصدى اتفاق مى‌افتد [که این‌طور نیست]! این جناب ماده ـ بیخود هم اسم این را ماده نگذاشتند والاّ اسم این را صورت مى‌گذاشتند! ـ به‌خاطر اینکه عمرش بیشتر است صور مختلفى به خودش مى‌گیرد!! همۀ صورت‌ها ازبین رفته است ولى خودش هست.

جنبۀ فاعلى داشتن صورت و جنبۀ انفعالى داشتن ماده

الآن به این مادۀ در دست بنده نگاه کنید، دارد خودش را نشان مى‌دهد درحالی‌که الآن صورت قرطاسى دارد، فردا ممکن است دوباره صورت عوض بشود و تبدیل به یک صورت دیگرى بشود مثلاً رماد بشود، باز ماده مى‌گوید: کور خواندى، من باز اینجا تشریف دارم و آن صورت قبلی [ازبین رفت]! صورت جنبۀ فاعلى دارد و ماده جنبۀ انفعالى دارد پس معلوم مى‌شود در این دنیا آن جنبۀ انفعالى است که پدر جنبۀ فاعلى را درمى‌آورد و از این‌طرف ترتیبش را مى‌دهد و او را به آن‌طرف مى‌فرستد و خودش هم سرپا است و همیشه بقا و حیات دارد!

لذا اینکه مى‌گویند که ماده خیلى مبهم است و خیلی چیز است را هم‌چنین خیلى نباید قبول کرد و باید کمی بیشتر دقت کرد و اتفاقاً خیلى حسابى ...!! این صورت، صورتِ زائد می‌شود؛ مى‌آید و مى‌رود، مى‌آید و مى‌رود، مى‌آید و مى‌رود و آنچه که همیشه باقى مى‌ماند و میلیاردها سال باقى می‌ماند یک واقعیت سیّالى است که آن واقعیت سیّال در این صورت قرار دارد.

این بحثى که فعلاً [بیان] کردیم براساس فلسفۀ مشاء و اعتقاد به جواهر خمسه است. بحثى که در جلسۀ بعد مى‌خواهیم [بیان] کنیم این است که مى‌خواهیم به‌طورکلی زیرآب ماده و همه را بزنیم که آیا اصلاً در این عالم ماده‌اى وجود دارد یا ندارد، جنبۀ فاعلى چیست و جنبۀ انفعالى چیست که برگشتش به حیثیت علّى و علیت صورت برزخى در ظلیت خودش است که ما از آن به ماده تعبیر مى‌آوریم! مرحوم آخوند مى‌خواهند به این مسئله اشاره کنند البته نه با این بیان دقیق، یک‌قدرى بیانشان [دقیق نیست] و حالا ما یک‌قدرى مسئله را دقیق‌تر [بیان] خواهیم کرد. فعلاً این مطلب مرحوم آخوند را عرض مى‌کنیم تا ببینیم که به کجا مى‌رسیم.