ماهیت و کیفیت ادراک موضوعات در استنباط احکام

حضور عینی تمامِ مُلک و مَلَکوت و ماسوى‌الله در نفس امام زمان علیه‌السّلام

علم امام هم همین است امام بخواهد در اختیارش هست و بخواهد نسبت به این مسئله اطلاع پیدا مى‌کند درحالی‌که همه چیز در قلب امام علیه‌السّلام هست؛ ﴿وَ كُلَّ شَيۡءٍ أَحۡصَيۡنَٰهُ فِيٓ إِمَامٖ مُّبِين﴾¹ تمامِ مُلک و مَلَکوت و ماسوى‌الله در نفس امام زمان علیه‌السّلام همه حضور عینى‌ دارد نه علمى! ـ علمى به‌عنوان علم حصولی، نه به‌عنوان علم حضورى، علم حضوری همان عینى است ـ حضور عینى و تجسمى ‌دارد چون واسطه اوست و وقتى واسطه او باشد یعنی همه از نفس کلى او تشکّل خارجى و جزئى پیدا مى‌کند. تشکّل جزئی! چطور ممکن است آن علت کلى متوجه معالیل جزئى نباشد؟! چطور ممکن است؟! این نفس امام علیه‌السّلام مى‌شود! ولى صورتِ علمىِ ‌نفسى به‌دست خودش هست که این را بیاورد و آن را نیاورد.

علت کتمان علم غیب توسط امام

بعد من به یک روایتى برخورد کردم که آقا اصل این روایت یک چیز دیگر است! در آنجایى که حضرت امام صادق علیه‌السّلام این را مى‌گفتند آنجا ابوحنیفه بوده است و حضرت به‌خاطر ابوحنیفه آن‌طور فرموده‌اند. [وقتی] طرف (ابوحنیفه) رفت، أبان با دونفر دیگر در آنجا بودند گفتند: یابن رسول الله ما که [شما را] مى‌شناسیم! اینها را دیگر به ما نگو! دارید ما را هم سرِ کار مى‌گذارید؟! ما را دیگر چرا؟! حضرت فرمودند: مگر ندیدى ابوحنیفه آنجا بود! بعد حضرت فرمودند: «ما من شیءٍ فلان الاّ اینکه در نفس ما هست».

[شخص می‌گوید:] حالا این یک چیزى شد و راحت شدیم و قضیه درست شد. امام علیه‌السّلام ده نوع حرف مى‌زند. بله، اگر امام [حرف بزند] آنجا این ابوحنیفه کذا و کذا، هزارتا قضیه درست مى‌کند. نفس معاند او به اشتعال درمى‌آید، تحریک حساسیت و حسد و کینه او مى‌شود لذا امام مجبور است در اینجا این‌طورى حرف بزند.

گاهى اوقات که ابوحنیفه پیش امام مى‌آمد حضرت مى‌فرمودند: «اگر کسى خواب دیده است بیاید او تعبیر کند! ابوحنیفه اینجا نشسته است بیاید تعبیر بکند!» این چه مى‌شود؟ ما از اینجا استفاده مى‌کنیم امام علیه‌السّلام در میان اجتماع به همین نحوه‌اى برخورد مى‌کرد که لازمۀ یک نوع مداراى اجتماعى است و لازمۀ یک نوع امور عادى است. آیا امام مى‌گفت: چون من امام صادق هستم پس گور پدرش هرچه [می‌خواهد بشود]؟! نه، این‌طور نبوده است.