ماهیت و کیفیت ادراک موضوعات در استنباط احکام

شما واقعاً این رفتار و این اخلاق و این چیز را ببینید! آیا واقعاً اگر این شخص با این وضعیت یک مطلبى را بگوید مورد وثوق نیست؟! این با این صداقت و با این حیثیت نفسانى، مورد وثوق نیست و اینها به‌درد رشد نمى‌خورند؟! به‌درد استکمال و هدایت نمى‌خورند؟! فقط ما مسلمان‌ها آن‌هم شیعه آن‌هم یک طیف خاص به‌درد می‌خوریم؟! فقط ما اینجا [مورد نظر] هستیم و دیگر همۀ دنیا به جهنم! نه‌آقا این‌طور نیست!

شما براى کارى مى‌روید اما تا پول ندهید کار را راه نمى‌اندازد! کسى که دارد حقوق مى‌گیرد کسى که از پول ملت دارد حقوق مى‌گیرد، نشسته کار و وظیفه واجب و الزامى‌ خودش را بدون اینکه از شما رشوه بگیرد انجام نمى‌دهد. شیعه هم هست، اثناعشرى! آن‌وقت این شخص با آن شخص مسیحى یکى است؟! این آقا با آن یکى است؟! فقط همین با یک أشهد أن لا اله إلا الله گفتن کار تمام مى‌شود؟! أشهد أن لا اله إلا الله در سرش بخورد! أشهد أن لا اله إلا الله گفته که دزدى کند؟! أشهد أن لا اله إلا الله گفته که در چشم مردم نگاه کند دروغ بگوید؟! این معنی أشهد أن لا اله إلا الله است؟! أشهد أن لا اله إلا الله به این معناست که برود حقه‌بازى کند! این است؟! بله، از آن‌طرف هم هست! همه‌جا دارد دیگر! در همه‌جا هم آدم با وجدان پیدا مى‌شود آدم بى وجدان هم پیدا مى‌شود همه‌جا همین‌طور است! مخصوصاً در وجدان علمى، ‌این خیلى مهم است! وجدان علمى ‌و اعتقادى از وجدان مادى خیلى دقیق‌تر است! ممکن است کسی در مسائل مادى و اینها بگذرد و کارش درست شود ولى از وجدان علمى، وجدان اعتقادى، حُبّ و بغض‌ها و ارتکازات نفسانى، خیلى مشکل است که انسان چطور در مسائل دست نبرد و همان‌طور که هست بگوید. حُبّ و بغض‌ها و شکل گیری‌ها، نیاید آن را در بیان مطالب تغییر بدهد و کم و زیاد [کند]! آخر آدم مى‌تواند یک مطلبى را هم‌چنین نرم بگوید، سفت بگوید، صریح بگوید، کمی در حرکات چشم و حرکات دست مسئله را به‌طورى به‌وجود بیاورد که [برعکس جلوه بدهد].