حقیقت مجرد و نوری نفس انسان

و بعد شروع مى‌کند این که مى‌گوید: «أجَل عِندى بِأوصافِها عِلمُ» یعنى من دیده‌ام من رفته‌ام و دیده‌ام شهود کرده‌ام لمس کرده‌ام مس کرده‌ام حضور پیدا کرده‌ام به علم حضورى این مطالب را یافته‌ام. خب جناب ابن فارض شما که به علم حضورى این مطالب را یافتید خب اسمش چیست و چه تعبیرى از آن مى‌آورید؟ مى‌گوید: نمى‌توانم تعبیر بیاورم. چه تعابیرى مى‌آوردم دیگر خودت بفهم. کلماتى مى‌آورم خودت دیگر از درون این کلمات دربیاور.

همۀ اینها هست؛ روح است ولى یک روحى است که جسم ندارد خب چطور مى‌شود واضعى که وقتى چشمش باز مى‌شود و فقط به یک انسان متحرک کثرتى مادى نگاه مى‌کند چه اسمى مى‌تواند براى روح بگذارد و چگونه مى‌تواند قائل به انفکاک بین نفس از بدن و ماده بشود؟! فقط همین مى‌بیند که یک مرده‌ای زمین افتاد، خب واضع غیر از این چه مى‌فهمد؟! این آقا تابه‌حال داشت راه مى‌رفت حالا زمین افتاد و از کار افتاد. وقتى ماشین را هم کوک کنى تا وقتى فنرش کار کند جلو مى‌رود و مى‌ایستد. حالا دو اسم باید گذاشت؟! نه، یک اسم است راه مى‌رفت حالا نمى‌رود. آیا آن واضع لغت دید که چگونه روح از او خارج شد و حضور ملائکه را مشاهد کرد و هنگام احتضار خروج نفس را مشاهده کرد؟! آیا خودش را دید که این است؟! تجرد و خلع براى آن واضع این المنجد واضع لغت و لسان العرب و تاج العروس‌ [چطور است]؟! آیا اینها به مقام خلع و لبس رسیدند و توانستند براى نفس، روح، بدن و اینها الفاظ جعل کنند؟! نه، نمى‌فهمند این چیست. آیا اینها موت اختیارى پیدا کردند و خروج مسئلۀ خود را مشاهده کردند؟! تجرد نفس را در وجود خود دیدند و زیادت بدن بر روح را مشاهده کردند؟! نه، هیچ‌کدام از اینها نبود، اینها به این مسائل اصلاً دسترسى نداشتند لذا نمى‌توانستند لغتى براى این مطلب وضع کنند.