حقیقت مجرد و نوری نفس انسان

و بعد بالا مى‌رود و این مسئله دوباره به مقام هوهویت ذات برمى‌گردد،‌ این یک واقعیتى است که باید این را بررسى کرد که این شعور و ادراک عارف در مقام شهود به چه نحوه بوده است؛ خب ما نمى‌توانیم ‌کلمات بزرگان را [ادراک کنیم] خب حالا آنها که اهل فلسفه و حکمت بودند مى‌توانیم بگوییم که‌ اینها براساس برداشت‌هاى خودشان ممکن است احتمال خطا داشته باشند و کیفیت سرد مطالب و مبانى و قضایا ممکن است که انسان را به نتایج اشتباه برساند این خب قابل توجیه است ولى فرض کنید یکى مثل مولانا یک چنین حرفى را مى‌زند، این را دیگر نمى‌شود گفت که ایشان از مطالب فلسفى و حکمت مشّاء و اینها این مسائل را گفته است.

یا فرض کنید افرادى مثل مرحوم شیخ محى‌الدین ابن عربى در مبحث فصوص در فص داوودى در کیفیت تخلق روح انسانى وقتى که صحبت مى‌کند² خب ما ایشان را گرچه عالمى بسیار سترگ در مسائل فکرى و عقلى و اینها مى‌دانیم ولى عمدۀ شاهکار محی‌الدین در اشراقات او بوده که به‌صورت تئورى و مبنایى در کلمات ایشان ظاهر است، و همین‌طور در کلمات مرحوم شیخ شهاب‌الدین سهروردى در حکمت الإشراق! قبلاً عرض کردم که این بزرگانى که قائل به اصالت ماهیت و اینها بودند درد آنها چه بوده که این مسئله را گفتند؟! آیا واقعاً قائل به اصالت ماهیت بودند؟! یااینکه مسئله، مسئلۀ دیگرى است؟! اینها می‌خواهند مسئلۀ کیفیت و تلوّن را بیان بکنند که در عالم وجود آن تلوّن و آن تقیّد هست که نمود دارد و شما اگر آن تلوّن و تقید و حدود را بردارید خب این مقام هوهویت است این مقام لا هو إلا هو است پس دیگر چه ظهورى است؟! درحالی‌که در همان مسئلۀ لا هو إلا هو حقیقت وجود هست حقیقت وجود که معدوم نمى‌شود.