علم عنایی حق و کیفیت علم به اعیان خارجی

حالا سراغ نفس تحقق خارجى آمدیم؛ آیاتى در اینجا هست مثل ﴿وَلِيَعۡلَمَ ٱللَهُ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَيَتَّخِذَ مِنكُمۡ شُهَدَآءَ وَٱللَهُ لَا يُحِبُّ ٱلظَّٰلِمِينَ﴾¹ و آیاتى که دلالت مى‌کنند بر اینکه این مقام علمى با مقام عینى تفاوت مى‌کند. خب ذات اقدس حق در مقام علمى‌ عالم است و کسى که قبل الغنائم و بعد الغنائم انفاق کرده را مى‌داند این اختلاف را قبول داریم. ولى نسبت به مقام عینى چطور؟! مفسرین مى‌گویند که در اینجا منظور از ﴿وَلِيَعۡلَمَ﴾ خود نفس تحقق خارج است که نفس تحقق خارج در اینجا این نبوده است یا مثلاً آیه مى‌گوید: ﴿وَلَمَّا يَعۡلَمِ ٱللَهُ ٱلَّذِينَ جَٰهَدُواْ مِنكُمۡ وَيَعۡلَمَ ٱلصَّٰبِرِينَ﴾² آنهایى که مجاهده مى‌کنند را خدا بداند؛ این خدا بداند یعنى قبلاً نمى‌دانسته است؟! آیا حتماً باید مجاهده در خارج انجام بشود تا خدا بداند؟! اینکه جهل است! ما که جهل را باطل کردیم؛ ذات اقدس الهى نسبت به هیچ نقطه و نسبت به هیچ مورد و نسبت به هیچ برهه داراى جهل نیست و آن جهل مساوى با عدم اوست و مساوى با وجود ماهیت و استعداد و فعلیت او است. لذا روى این حساب باید آن آیات و اینها را به آن کیفیتى که مسئله و برهان به آنجا کشیده مى‌شود بر طبق همان محمول و تفسیر بشود.

پس آیا ذات اقدس در مقام علمى ‌و در مقام ذهنى، حق داراى ذهنى است مثل ذهن ما که یک صورتى را تصور مى‌کنیم؟! حالا آن صورت یا واقعیت خارجى دارد یا ندارد، عرض شد بین تصور ذهنى ما و بین واقعیت خارجى انفکاک است همان‌طور که بین آن صورتى که در کاغذ نقش بسته و بین واقعیت خارجى‌ انفکاک وجود دارد من‌باب‌مثال این کاغذ در دست من است درحالی‌که‌ عکس فلان شخص است و آن‌هم در چند متر آن‌طرف‌تر نشسته است و بین این کاغذ و بین او انفکاک است.

خب ارتباط آن صورت علمیه‌اى که از اشیاء در ذات اقدس حق وجود دارد با این حقایق خارجیه به چه شکل است؟ آیا بین آنها و حقایق خارجیه انفکاک است؟ یعنى یک برهه‌اى گذشته که ذات اقدس حق داراى صور علمیه بود ولى حقایق خارجیه وجود نداشتند؟! مثل اینکه ما شصت سال پیش نبودیم، این آقا چهل سال پیش نبود، آن آقا صد سال پیش نبود، آن آقا دویست سال پیش نبود و بعد، خلق پیدا مى‌شود درحالی‌که صورت علمیه در ذات حق بوده است.