علم عنایی حق و کیفیت علم به اعیان خارجی
تبیین اتحاد علم الهی به صور علمیه و حقایق عینی
آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به تبیین دقیق کیفیت «علم عنایی حق» نسبت به صور علمیه و اعیان خارجی می‌پردازند. بحث با اثبات قدم زمانی و ذاتی صور علمیه در صقع ربوبی آغاز می‌شود و با طرح این پرسش کلیدی ادامه می‌یابد که آیا علم خداوند به صور اشیاء، همانند علم انسان به نقوش و تصاویر، از واقعیت خارجی منفک است یا خیر. استاد با نقد نگاه‌های سطحی و عامیانه، بر این نکته تأکید می‌کنند که در ساحت ربوبی، اطلاع بر صورت علمیه، عین اطلاع بر حقیقت عینیه است و هیچ‌گونه انفکاک یا جهلی در این میان راه ندارد. در نهایت، با اشاره به قانون علیت و نفی فاصله میان علت و معلول، این نتیجه حاصل می‌شود که تمام پدیده‌ها و اعیان خارجی، به نحو عینیت در ذات حق تحقق دارند و علم الهی به آن‌ها، علمی حضوری و احاطی است که با تحقق خارجی آن‌ها اتحاد دارد.
علم عنایی حق و کیفیت علم به اعیان خارجی
توضیحات:
آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به تبیین دقیق کیفیت «علم عنایی حق» نسبت به صور علمیه و اعیان خارجی می‌پردازند. بحث با اثبات قدم زمانی و ذاتی صور علمیه در صقع ربوبی آغاز می‌شود و با طرح این پرسش کلیدی ادامه می‌یابد که آیا علم خداوند به صور اشیاء، همانند علم انسان به نقوش و تصاویر، از واقعیت خارجی منفک است یا خیر. استاد با نقد نگاه‌های سطحی و عامیانه، بر این نکته تأکید می‌کنند که در ساحت ربوبی، اطلاع بر صورت علمیه، عین اطلاع بر حقیقت عینیه است و هیچ‌گونه انفکاک یا جهلی در این میان راه ندارد. در نهایت، با اشاره به قانون علیت و نفی فاصله میان علت و معلول، این نتیجه حاصل می‌شود که تمام پدیده‌ها و اعیان خارجی، به نحو عینیت در ذات حق تحقق دارند و علم الهی به آن‌ها، علمی حضوری و احاطی است که با تحقق خارجی آن‌ها اتحاد دارد.
علم عنایی حق و کیفیت علم به اعیان خارجی
8این اختلافى که بین این حقایق خارجیه و بین حقایق علمیه در مورد صور و نقوش وجود دارد، این مسئله موجب انفکاک بین دو حقیقت است که هرکدام از اینها هیچ ارتباطى با دیگرى ندارند فقط ارتباط اینها یک ارتباط ذهنى است یعنى وقتى که شما به این صورت نگاه مى‌کنید این صورت یک شخص را شما با همین دستگاهها مى‌اندازید و بعد روى کاغذ مى‌آورید؛ این سر جایش نشسته و این کاغذ هم در دست شما است و هیچ ارتباطى بین این دو وجود ندارد و ربطى بین این دو نیست.
آیا مسئله بین صور علمیه در علم عنائى حق و بین حقایق خارجیه همین‌طور است؟ یعنى صرفاً یک نوع حقایق علمیه‌اى وجود دارد مثل این صورت مجلسى که الآن در روز چهارشنبه هست، صورت این جلسه در علم عنائى حق بوده است بسیار خب این مقدار را ما قبول داریم که در علم عنائى حق به بقاء خود حضرت حق بوده و این‌هم برایش یک قضیۀ خارجیه‌اى است که آن صورت الآن یک‌دفعه مى‌بینیم، هان آن مابإزاء آن صورت این بوده و مابإزاء آنچه را که در قبل بوده این بوده است. منظور از قبل، قبل زمانى نیست بلکه قبل رتبى و قبل علّى و قبلیت علیّه منظور است. آن به این کیفیت بوده است و این مسئله هم همین‌طور است؟! یا‌اینکه مطلب در اینجا با آنچه را که در خارج ما نسبت به انطباق بین صور و بین ذى الصوره مشاهده مى‌کنیم در اینجا مسئله تفاوت دارد.
خب صحبت در این است که این حقایق خارجیه اینها چه هستند اینها چه مسئله و چه وجودى هستند که در ماوراء این وجود، این وجود مى‌بایست تحقق پیدا بکند و وجود خارجى پیدا بکند تااینکه آن صورت با آنچه را که در خارج هست یکى درآید و سرِ مویى با آنچه را که در آنجا بود تفاوت نکند.
عدم انفکاک بین علت و معلول