تحول در مبانی اجتهاد و استنباط احکام

حالا در خود نفس‌الأمر هم الآن این مسئله معدوم است یااینکه این مسئله در خود نفس‌الأمر محقق است؟ خدا مى‌خواهد در اینجا بفرماید: آن حقیقت ثابتِ نفس‌الأمرى چطور در بستر زمان و چطور در بستر مکان و چطور در بستر اعیان خارجیه مراتبى را طى مى‌کند. این یک مسئله هست. از آن‌طرف ارادۀ او هم نسبت به مسئله و امر دیگرى هست. این امر به این مسئلۀ متدرج‌ الحصول در بستر زمان تعلق مى‌گیرد. یک مطلبى هم بالاتر از این است که ﴿إِنَّمَآ أَمۡرُهُۥٓ إِذَآ أَرَادَ شَيۡ‍ًٔا أَن يَقُولَ لَهُۥ كُن فَيَكُون﴾¹ وقتى امر به مادۀ «کُن تکوینیه» تعلق بگیرد، این «کُن تکوینیه» آن «یکُون تکوینیه» را به‌دنبال دارد و بدون اینکه این مقدمه طى شود، هردو یک اراده هست؛ یک اراده ارادۀ از تبدّل یک صورت به صورت دیگر بدون فاصلۀ صورت دیگر است و یک اراده [ارادۀ] از تبدل یک صورت به صورت دیگر با طىّ آلاف مِن الصور العینیّةِ و صور الخارجیه است، هردو یکى است و هردو یک مسئله است. اتفاقاً این مسئله براى این مطرح شده است تا انسان اراده و قدرت مشیت خدا را در یک طریق نداند؛ ﴿كُلَّ يَوۡمٍ هُوَ فِي شَأۡن﴾.² ﴿كُلَّ يَوۡمٍ هُوَ فِي شَأۡن﴾ یعنى «فى کلِّ دورٍ هو فى شأن» امروز به این نحو است و فردا به نحوۀ دیگر است و هردو در واقع یکى است و این مسئله نسبت به این قضیه است.

این معجزۀ امام هم باید در طىّ این مطالب فلسفى بیاید، این واقعه بیاید و این مسئلۀ تجرد و اینها بیاید لذا من یک طرحى که در این مسئله دارم ـ اگر یک‌قدرى و کمی از مسائل که در دست داریم تخفیف پیدا کند ـ در اینجا خلاصه به یک شکل دیگرى به‌طورکلی فلسفه و عرفان نظرى مطرح مى‌شود اصلاً غیر از آنچه که در این 1400 سال مطرح بوده است یعنى یک فلسفۀ عینى و یک فلسفۀ ملموس که انسان این فلسفه و مبانى را با وجود خودش حس کند یعنى مشهود و وجدانى او بشود و به او اطمینان ببخشد و صرفاً مسائل خشک و جامد نباشد، چه در عرفان نظرى و چه در عرفان [عملی]! منتها در مسئلۀ عرفان نظرى باید به مبانى و مدارک و مراجع‌ای مراجعه کرد که آنها مقطوع و معلوم هستند و در آنجا به هر چیزى نمى‌شود تمسک کرد و یک‌قدرى قضیه‌اش مشکل‌تر و دقیق‌تر مى‌شود چون در مباحث شهود و کشف و اینها مى‌رود که آنجا باید ملاحظات خاصّ خودش را داشته باشد، این یک مسئله نسبت به این بود.