
تحول در مبانی اجتهاد و استنباط احکام
ضرورت اشراف فقیه بر حقایق تکوینی و مسائل اجتماعی
آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه، به تبیین جایگاه فقیه و کیفیت استنباط احکام شرعی میپردازند. ایشان با نقد رویکردهای سطحی و خشک در اجتهاد که تنها به ظواهر روایات اکتفا میکنند، بر ضرورت اشراف فقیه بر حقایق تکوینی و شرایط اجتماعی تأکید میورزند. بحث با محوریت نماز استسقاء و نقد نگاههای متولیمآبانه به دین آغاز شده و به این نتیجه میرسد که فقیه باید با درک صحیح از ولایت امام زمان علیهالسّلام، به جایگاه واقعی خود به عنوان یک واسطه و آگاهکننده پی ببرد. در ادامه، استاد ضرورت تحول در بیان مسائل فلسفی و فقهی را مطرح کرده و بیان میدارند که استنباط صحیح، نیازمند پیوند میان مبانی نظری و حقایق عینی و خارجی است. این جلسه در نهایت، راهکاری برای خروج از جمود فکری در فتاوا و رسیدن به فهمی عمیقتر از دین ارائه میدهد که در آن، مصالح واقعی جامعه و شعائر ولایت بر اساس بینش صحیح فقیه، جایگاه اصلی خود را باز مییابند.
تحول در مبانی اجتهاد و استنباط احکام
توضیحات:
آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه، به تبیین جایگاه فقیه و کیفیت استنباط احکام شرعی میپردازند. ایشان با نقد رویکردهای سطحی و خشک در اجتهاد که تنها به ظواهر روایات اکتفا میکنند، بر ضرورت اشراف فقیه بر حقایق تکوینی و شرایط اجتماعی تأکید میورزند. بحث با محوریت نماز استسقاء و نقد نگاههای متولیمآبانه به دین آغاز شده و به این نتیجه میرسد که فقیه باید با درک صحیح از ولایت امام زمان علیهالسّلام، به جایگاه واقعی خود به عنوان یک واسطه و آگاهکننده پی ببرد. در ادامه، استاد ضرورت تحول در بیان مسائل فلسفی و فقهی را مطرح کرده و بیان میدارند که استنباط صحیح، نیازمند پیوند میان مبانی نظری و حقایق عینی و خارجی است. این جلسه در نهایت، راهکاری برای خروج از جمود فکری در فتاوا و رسیدن به فهمی عمیقتر از دین ارائه میدهد که در آن، مصالح واقعی جامعه و شعائر ولایت بر اساس بینش صحیح فقیه، جایگاه اصلی خود را باز مییابند.
تحول در مبانی اجتهاد و استنباط احکام
13ببینید این را ایشان مىفهمد و او دارد چه مىگوید؟! او فقط کتاب لمعه را باز کرده است و بابُ الوقف یَحرُمُ تبدّل الوقف فى غیر الوقف الشخصى مِن موقع إلى موقع أبداً را خوانده است! دیگر هیچچیزى نخوانده است، نه از امام رضا سر درمىآورد و نه مىداند که... بلکه [فقط میگوید:] وقف دو گونه است؛ یک وقف عام داریم و یک وقف خاص؛ در وقف خاص تبدّل جایز است و در وقف عام بههیچوجه منالوجوه جایز نیست! خشک و جامد جلو آمدهاند و بعد هم از آنطرف نگاه مىکند و مىبیند روایت داریم که پیغمبر فرمودند: «پارۀ تن من در طوس هست و هرکسى او را زیارت کند بهشت بر او واجب مىشود یا ثواب [حج] مىدهند»1 نگفته که واجب است! گفته که هرکسى [امام رضا را] زیارت کند خدا به او ثواب مىدهد پس این مستحب است و آن تصرف در وقف حرام مىشود، زیارت امام رضا علیهالسّلام مستحب مىشود! بنابراین در اینصورت این مستحب نمىتواند با واجب تقابل کند پس وقف، زیارت امام رضا را کنار مىزند! معناى کنار زدن چیست؟ نهاینکه معنایش این است که زیارت بهطورکلی نیست؛ یعنى آن فضایى را که براى التجاء و رجوع مردم هست، آن فضا را سلب مىکند و زوار در مضیقه و ناراحتى قرار مىگیرند! واقعاً اگر الآن وضعیت حرمها مثل همان وضعیت زمان شاه بود که ما مىرفتیم، با این ارتباطات اصلاً مگر امکان [زیارت] بود؟! چطور مردم مىتوانستند از درون مسجد گوهرشاد بیایند و بروند؟! آن موقع که ما میرفتیم اصلاً وسایلى نبود و مردم [زیاد نبودند]، ما با چه فشارى مىرفتیم و این فاصلۀ بین دو صحن را طى مىکردیم! مگر با آن امکنه و با آن طُرقات و با آن فضا امکان داشت که این جمعیت از ایران، سعودى، کشورهاى دیگر و از خارج، همۀ اینها براى زیارت امام رضا بیایند و بتوانند بروند و در فشار قرار نگیرند؟! چه کسى گفته است که زائر باید در فشار قرار بگیرد؟! باید بهترین امکانات را براى زائر امام رضا علیهالسّلام قرار داد! باید جا داد؛ باید به زائر امام رضا مجانی جا داد! باید مجانی غذا داد! اینها برعهدۀ حکومت اسلام است که زائر ائمه را اینطور تجلیل کند! امام رضا کم پول ندارد، تا بخواهید پول دارد و اینها همه براى زوار و آن کسانى است که [به زیارت] مىآیند! باید حکومت زوار ائمه را اسکان و غذا بدهد و بهداشت آنها را انجام بدهد. حالا مسافرتهاى دیگر [نیازی به این کار نیست]؛ طرف مىخواهد تایلند برود خب هر غلطى مىخواهد برود بکند به جهنم! ولى براى کسى که مىخواهد به زیارت امام رضا و امام حسین علیهماالسّلام و زیارت مکه و مدینه برود مسئله فرق مىکند، خیلى فرق مىکند! مىفهمید چه مىگویم؟! متوجه هستید؟! حاکم اسلام باید براى اینها ایجاد رفاه کند نهاینکه بیشتر از آنها پول بگیرد! [بگوید:] حالا که دارند [زیارت] میروند پس بیشتر پول بگیریم و مسائل را [سختتر] کنیم. اینها باید درصدد احیاء و تعظیم شعائر ولایت قرار بگیرند چون همۀ هستى ما صاحب الزمان و صاحب الأمر و مظاهرى است که در این ولایت قرار گرفته است در بقاع ارض قرار گرفته است؛ یک مقداری در عراق و یک مقداری در اینجا؛ امام رضا، حضرت معصومه سلاماللهعلیها، حضرت عبدالعظیم حسنی و سایر امکنهاى که در اینجا هست. حضرت عبدالعظیم حسنى که حضرت [در مورد زیارت ایشان] مىفرمایند: «مَن زار عبدالعظیم کَمَن زار الحسین بِکربلا»،2 این [روایت] از امام و از معصوم آمده است، این مسئله و قضیه شوخى نیست! اینها چیزهایى است که برعهدۀ حکومت اسلام است؛ اینکه بیاید و اینها را رشد و ترویج بدهد و مسئلۀ ولایت را در نفوس زنده کند! باید بهترین امکانات را در اختیار زوار امام رضا قرار بدهد. [قیمت] بلیطِ هواپیمای مشهد باید از همۀ هواپیماها کمتر باشد تا افراد به آنجا بروند! مىخواهید اضافه کنید، بلیطهاى مسافرتهاى خارج و ولنگ و وازیها را اضافه کنید، هرچه مىخواهید اضافه کنید بکنید! براى امام رضا را باید کم کرد! باید بهترین قطارها را براى مشهد قرار داد! باید بهترین اتوبوسها را براى آنجا قرار داد! نهاینکه اتوبوسهاى [فرسوده را برای مشهد] بگذارند و آن [خوبها] را برای اصفهان و شیراز و نمىدانم آن چیزها قرار دهند.
- . من لا یحضره الفقیه، ج 2، بابُ ثوابِ زیارَةِ النَّبیِّ و الأئِمَّةِ صَلَواتُ اللهِ عَلَیهِم أجمَعین، ص 585:
«و قال رَسولُ اللهِ صلّی الله و علیه وآله و سلّم: ”سَتُدفَنُ بَضعَةٌ مِنّی بِأرضِ خُراسانَ لا یَزورُها مُؤمِنٌ إلّا أوجَبَ اللهُ لَهُ الجَنَّةَ و حَرَّمَ جَسَدَهُ على النّار“.» - . کامل الزّیارات، ص 324، باب 107؛ سفینة البحار، ج 6، ص 30؛ منتهى الآمال، ج 2، ص 391:
«عَن بَعضِ أهلِ الرَّیِّ قال: دَخَلتُ على أبیالحَسَنِ العَسکَریِّ علیه السلام فقال: أینَ کُنتَ؟ فَقُلتُ: زُرتُ الحُسَینَ بنَ علیٍّ علیهالسلام. فقال: ”أما إنَّکَ لَو زُرتَ قَبرَ عَبدالعظیمِ عِندَکُم لَکُنتَ کَمَن زار الحُسَینَ علیهالسلام“.»
- . من لا یحضره الفقیه، ج 2، بابُ ثوابِ زیارَةِ النَّبیِّ و الأئِمَّةِ صَلَواتُ اللهِ عَلَیهِم أجمَعین، ص 585:
