تحول در مبانی اجتهاد و استنباط احکام

الآن اگر یک فضله در آب بیفتد همه مى‌گویند: آب نجس است و برنج هم نجس است چون این در همه سرایت کرده و تمام شده رفته است! درحالی‌که در واقع قضیه این‌طور نیست و فقط یک محدودۀ خاصّ خودش را دارد و بقیه پاک است. حالا به‌دست آوردن این مسئله [مهم است]! گاهى اوقات انسان ممکن است خودش از یک مسائل شخصى به یک نتایجى برسد و از تجربیات شخصى خودش با افراد به این مسئله برسد. پس آن‌وقت نشان مى‌دهد که آنچه که در روایات هست که اگر دارد: همه نجس است، آن چیز دیگرى بوده است. و عین اینکه ما الآن داریم مشاهده مى‌کنیم نبوده است، آن یک ضربان و انتشارى داشته و چیز خاصى نبوده است. این بینش و انبساط فکر به‌واسطۀ یک اشرافى به‌وجود مى‌آید که این اشراف، ملزوم اطلاع بر حوادث و قضایایى است که در ارتباط با این مطلب مى‌تواند قرار بگیرد.

تلمیذ: این دیگر فوق کلام امام است!‌

استاد: نه نه، عین کلام امام است! کلام امام در این زمینه بوده است، ما کلام امام را نفهمیده‌ایم! ‌

تلمیذ: شما اصالة الإطلاق با وجود مقدمات حکمت را جارى نمى‌کنید!

استاد: یکی از مقدمات حکمت عدم البیان است درصورتی‌که ما مى‌گوییم: در آنجا بیان هست منتها بیان از دیدگاه شما مخفى است. وقتى که در قضیۀ على بن یقطین امام علیه‌السّلام به او دستور مى‌دهند که به این کیفیت عمل کن،¹ شما در اینجا چه مطلبى را استنباط مى‌کنید؟ افراد دیگر باشند مى‌گویند: یک واقعۀ شخصیه است، از آن‌طرف هم او موسى بن جعفر علیهماالسّلام است و ما نه اطلاع داریم و نه هیچی، در اینجا تقیه است و تقیه هم خلاف ما أنزل الله است و ما أنزل الله فقط برحسب آن است که شیعه دارد انجام مى‌دهد و در آنجا به‌خاطر حفظ دماء، امام‌ بر خلاف ما أنزل الله به‌نحو موقت در اینجا حکم خلاف را تشریع فرموده است! وقتى که آن مسئله تمام شد، آن به حالت اول و به کیفیت اول برمى‌گردد، این آنچه گفتیم. و دیگر قابل تسرى و قابل چیز نیست و این مسئله مربوط به امام است.